Замонавий шароитда Ўзбекистон Республикасида муҳандислик таълимини ривожлантириш стратегик аҳамият касб этди ва иқтисодиётни модернизация қилиш ҳамда миллий инсон капиталини мустаҳкамлаш соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий йўналишларидан бирига айланди. Хомашё ресурсларини чуқур қайта ишлаш, саноатнинг юқори технологияли тармоқларини жадал ривожлантириш, қайта тикланувчи энергия манбаларини жорий этиш ва иқтисодиётнинг рақамли трансформациясига қаратилган таркибий ислоҳотларнинг изчил амалга оширилиши янги авлод муҳандисларига бўлган эҳтиёжнинг ортишини объектив равишда белгилаб берди.
Замонавий меҳнат бозори муҳандис кадрларга сифат жиҳатидан бутунлай бошқача талаблар қўймоқда. Бугунги кунда нафақат муҳандислик фанлари соҳасидаги фундаментал билимларга, балки рақамли технологиялар, лойиҳа бошқаруви, математик моделлаштириш, конструкторлик фаолияти ва инновацион ечимларни ишлаб чиқариш жараёнларига жорий этиш соҳасидаги компетенцияларга ҳам эга бўлган мутахассислар талаб қилинмоқда. Янги авлод муҳандиси лойиҳанинг тўлиқ ҳаётий циклини — ғояни илмий асослаш ва муҳандислик ҳисоб-китобларидан тортиб ишланма, синов, саноат миқёсида жорий этиш ва кейинги технологик қўллаб-қувватлашгача — олиб бора олиши лозим.
Миллий муҳандислик таълими тизимини ислоҳ қилишнинг энг муҳим босқичи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025-йил 8-сентябрдаги ПҚ-278-сон қарори қабул қилиниши бўлди; ушбу ҳужжат билан «Ўзбекистон — илғор муҳандислар мамлакати» узоқ муддатли ташаббуси тасдиқланди. Мазкур норматив-ҳуқуқий ҳужжат халқаро таълим стандартларига, инновацион иқтисодиёт эҳтиёжларига ва мамлакатнинг илмий-технологик тараққиёт устуворликларига йўналтирилган муҳандис кадрлар тайёрлашнинг замонавий моделини шакллантиришнинг концептуал асосларини яратди.
Ҳужжатда янги авлод муҳандислик мактаблари тармоғини яратиш, STEM (табиий фанлар, технология, муҳандислик ва математика) фанларини ўқитишни такомиллаштириш, таълим, фан ва ишлаб чиқариш интеграциясини ривожлантириш, талабаларнинг амалиётга йўналтирилган тайёргарлигини кенгайтириш, шунингдек, олий таълим муассасаларининг саноат корхоналари ва юқори технологияли бизнес билан ҳамкорлигининг барқарор механизмларини шакллантириш назарда тутилган. Ушбу чора-тадбирларнинг амалга оширилиши бўлажак муҳандисларнинг академик тайёргарлиги билан иқтисодиётнинг реал секторидаги замонавий талаблар ўртасидаги мавжуд тафовутни сезиларли даражада қисқартиришга, технологик трансформация ва глобал рақобат шароитида самарали ишлай оладиган рақобатбардош мутахассислар тайёрланишини таъминлашга қаратилган.
Ўзбекистонда муҳандислик таълими тизимининг кенг кўламли модернизацияси иқтисодиётнинг юқори технологияли тармоқларида инвестиция фаоллиги мисли кўрилмаган даражада ўсаётган шароитда амалга оширилмоқда. Бу, аввало, етакчи халқаро компаниялар ва молия институтлари иштирокида йирик инфратузилма лойиҳалари амалга оширилаётган энергетика тармоғига тааллуқлидир. Бундай динамика замонавий ишлаб чиқариш объектларини лойиҳалаш, қуриш, эксплуатация қилиш ва техник қўллаб-қувватлашни таъминлай оладиган юқори малакали муҳандис-техник мутахассисларга бўлган талабни объектив равишда кучайтиради.
Бунинг яққол мисоли сифатида дунёдаги энг йирик энергетика компанияларидан бири — ACWA Power фаолиятини келтириш мумкин. Тошкент халқаро инвестиция форуми (TIIF-2025) доирасида компаниянинг Ўзбекистон иқтисодиётига киритган инвестициялари умумий ҳажми 15 миллиард АҚШ долларидан ошгани қайд этилди. Инвестиция портфелига 19 та йирик лойиҳа киради, улардан 18 таси қайта тикланувчи энергетика соҳасида амалга оширилмоқда; бу эса мамлакатнинг паст углеродли иқтисодиётни ривожлантириш ва энергетика балансини диверсификация қилишга изчил йўналтирилганидан далолат беради.
Инвестициявий ҳамкорликни янада ривожлантиришнинг муҳим босқичи Тошкент халқаро инвестиция форуми TIIF-2026 арафасида Ўзбекистон Республикаси ҳукумат доиралари билан ACWA Power компанияси раҳбарияти ўртасида бир қатор икки томонлама музокаралар ўтказилиши бўлди. Учрашув чоғида нафақат қайта тикланувчи энергетика соҳасида, балки транспорт инфратузилмасини ривожлантириш, саноат кооперацияси ва соғлиқни сақлаш тизимини модернизация қилиш йўналишларида ҳам ҳамкорликни кенгайтириш истиқболлари кўриб чиқилди. Бу инвестициявий шерикликнинг айрим тармоқ лойиҳаларини амалга оширишдан технологик ва инфратузилмавий ҳамкорликнинг комплекс моделига босқичма-босқич ўтаётганидан далолат беради.
Айни пайтда халқаро молия институтларининг энергетика лойиҳаларини амалга оширишдаги фаол иштироки давом этмоқда. Хусусан, Осиё тараққиёт банки Бухоро вилоятида қуввати 300 МВт бўлган Bash-2 шамол электр станциясини қуриш учун 116 миллион АҚШ доллари ажратди. Бундай лойиҳаларнинг амалга оширилиши энергетика, автоматлаштириш, рақамли технологиялар ва мураккаб инфратузилма тизимларини бошқариш соҳасида замонавий компетенцияларга эга юқори малакали муҳандисларга бўлган эҳтиёжни сезиларли даражада оширади.
Давлат сиёсатининг бундан кам бўлмаган муҳим йўналиши ҳудудларнинг рақамли инфратузилмасини ривожлантиришдир. Бунинг тасдиғи сифатида Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг 2026-йил 23-июнда Наманган вилоятига қилган иш сафарини келтириш мумкин; сафар давомида рақамли иқтисодиёт учун муҳандис кадрлар тайёрлаш масалаларига алоҳида эътибор қаратилди. Президент Наманган давлат техника университетининг сунъий интеллект лабораторияси фаолияти билан танишди; бу ерда талабалар ва ўқитувчилар сунъий интеллект, интеллектуал бошқарув тизимлари ва рақамли технологиялар соҳасида илмий-амалий лойиҳаларни амалга оширмоқда.
Сафарнинг муҳим воқеаси Давлатобод туманидаги Янги Наманган шаҳарчасида замонавий IT-парк қурилишининг бошланиш маросими бўлди. Қиймати 117 миллион АҚШ доллари бўлган лойиҳа хитойлик ҳамкорлар билан биргаликда «калит топшириш» тамойили асосида амалга оширилмоқда ва умумий майдони қарийб 18 минг квадрат метр бўлган замонавий технологик мажмуа яратишни назарда тутади. Объект фойдаланишга топширилгач, қарийб икки минг юқори малакали иш ўрни яратилиши, ҳудудда IT-хизматлар экспорти ҳажми эса йилига 30 миллион АҚШ долларига етиши кутилмоқда.
Намангандаги IT-паркнинг барпо этилиши ҳудудий инновацион марказлар тармоғини шакллантириш бўйича кенг кўламли давлат дастурининг бир қисмидир. Шунга ўхшаш технологик хубларни Самарқанд, Чирчиқ, Нурафшон, Урганч ва Навоийда қуриш режалаштирилган. Ушбу лойиҳаларнинг изчил амалга оширилиши мамлакат иқтисодиётининг янги технологик архитектураси шаклланаётганидан далолат беради; бу архитектурада муҳандислик таълими сифати Ўзбекистон Республикасининг инвестициявий жозибадорлиги, технологик мустақиллиги ва узоқ муддатли рақобатбардошлигининг асосий омилларидан бирига айланмоқда.
Муҳандислик таълимини ривожлантириш бўйича давлат сиёсатининг муҳим унсури Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026-йил 11-июндаги 300-сон қарори қабул қилиниши бўлди; ушбу ҳужжат билан Ўзбекистон Республикаси Президенти мукофоти учун «Илғор муҳандислик мактаби» республика танловини ўтказиш тўғрисидаги низом тасдиқланди. Ҳужжат истеъдодли ёшларни аниқлаш ва қўллаб-қувватлашга, муҳандислик-техника фанларини ўқитиш сифатини оширишга, шунингдек, бўлажак муҳандисларни тайёрлашнинг замонавий тизимини умумий ўрта таълим босқичидаёқ шакллантиришга қаратилган.
Танлов 8–10-синф ўқувчилари учун мўлжалланган бўлиб, уч босқичда — туман, ҳудуд ва республика босқичларида ўтказилади; бу физика, математика ва информатика соҳасида энг яхши тайёргарлик кўрган ўқувчиларни изчил саралашни таъминлайди.
Ушбу ташаббуснинг концептуал янгилиги шундаки, давлат қўллаб-қувватлаши объекти нафақат танлов ғолиблари, балки муҳандис кадрлар тайёрлашнинг самарали тизимини ярата олган таълим муассасалари ҳамдир. Бундай ёндашув мактаблар ўртасида соғлом рақобатни ривожлантиришга хизмат қилади, STEM фанларини ўқитиш сифатини оширишни рағбатлантиради ва педагогларнинг касбий ўсиши учун қўшимча шарт-шароит яратади. Базавий ҳисоблаш миқдорида (БҲМ) ҳисобланадиган мукофот жамғармаси миқдорлари қуйидагича тақсимланади:
Муҳандислик таълимини ислоҳ қилишда замонавий моддий-техника базасини яратиш алоҳида аҳамиятга эга. Вазирлар Маҳкамасининг 300-сон қарорига мувофиқ, «Илғор муҳандислик мактаби» танловининг республика босқичида ғолиб чиққан мактаб замонавий технопарк ташкил этиш ва муҳандислик лабораторияларини жиҳозлаш учун Давлат бюджетидан 1 миллиард сўм миқдорида мақсадли грант олади. Бундай механизм нафақат истеъдодли ўқувчиларнинг ривожланишини, балки таълим инфратузилмасининг модернизациясини ҳам рағбатлантиради.
Амалга оширилаётган ислоҳотлар Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023-йил 11-сентябрдаги ПФ-158-сон фармони билан тасдиқланган «Ўзбекистон — 2030» стратегияси устуворликларига, шунингдек, Барқарор ривожланиш мақсадларига эришиш бўйича миллий вазифаларга мос келади. Муҳандислик таълимини ривожлантириш 4-Барқарор ривожланиш мақсади (сифатли таълим), 8-Барқарор ривожланиш мақсади (муносиб меҳнат ва иқтисодий ўсиш) ҳамда 9-Барқарор ривожланиш мақсади (индустрлаштириш, инновациялар ва инфратузилма)га эришишга бевосита хизмат қилади ва иқтисодиётнинг юқори технологияли тармоқлари учун замонавий инсон капиталини шакллантиради.
Таълим, бизнес ва давлат интеграциясининг муваффақиятли амалий намунаси ACWA Power компанияси билан ҳамкорликда Ширин энергетика техникуми негизида амалга оширилаётган Al Jabr лойиҳасидир. Дастур қуёш ва шамол энергетикаси объектлари учун мутахассислар тайёрлашга йўналтирилган бўлиб, унга инвестиция лойиҳалари амалга оширилаётган ҳудудлардан ёшлар жалб этилади; бу эса бир вақтнинг ўзида инсон капиталини ривожлантиришга ва аҳоли бандлигини оширишга хизмат қилади.
Тайёргарликнинг юқори даражаси халқаро ютуқлар билан тасдиқланмоқда. 2026-йилда Al Jabr дастури иштирокчилари ITEX-2026 халқаро ихтиролар, инновациялар ва технологиялар кўргазмасининг иккита олтин медалини қўлга киритиб, ўзбек муҳандислик мактабининг жаҳон майдонидаги рақобатбардошлигини намойиш этди.
Шундай қилиб, Ўзбекистон Республикасида муҳандислик таълимини модернизация қилиш мамлакатнинг узоқ муддатли технологик ва ижтимоий-иқтисодий ривожланишини таъминловчи давлат сиёсатининг асосий йўналишларидан бирига айланди. STEM таълимини изчил ривожлантириш, давлат, таълим ташкилотлари ва бизнес ўртасидаги ҳамкорликни мустаҳкамлаш, шунингдек, фан, ишлаб чиқариш ва инновациялар интеграцияси рақамли иқтисодиёт ва технологик трансформация шароитида самарали ишлай оладиган янги авлод муҳандисларини тайёрлаш учун зарур шарт-шароитларни яратмоқда.
Амалга оширилаётган ислоҳотлар миллий Барқарор ривожланиш мақсадларига эришишга, маҳаллий саноатнинг рақобатбардошлигини оширишга, юқори технологияли тармоқлар ривожини тезлаштиришга ва инсон капиталини мустаҳкамлашга хизмат қилмоқда. Бундай шароитда муҳандислик таълими нафақат таълим тизимининг энг муҳим унсурига, балки Ўзбекистон Республикасининг инновацион ривожланиши, технологик суверенитети ва барқарор иқтисодий ўсишининг стратегик омилига айланмоқда.
Шаҳзода Раҳимова
Барқарор ривожланиш маркази — эксперт