Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) va BMT tomonidan tayyorlangan mazkur hisobot inson salomatligidagi tengsizliklarning asosiy sabablarini tahlil qiladi va ularni bartaraf etish bo‘yicha aniq tavsiyalar taqdim etadi.
Hisobotda ta’kidlanishicha, odamlarning sog‘lig‘i faqat tibbiy xizmat bilan emas, balki ularning yashash sharoiti, daromad darajasi, ta’limga ega bo‘lishi, ish imkoniyatlari, ijtimoiy himoya, jins, irq, nogironlik kabi omillar bilan chambarchas bog‘liqdir. Bu omillar ijtimoiy determinantlar deb ataladi va ular aholining sog‘lom hayot kechirish imkoniyatini belgilab beradi.
Hisobotning asosiy maqsadi:
Aholining barcha qatlamlari uchun teng va adolatli sog‘liqni saqlash sharoitini ta’minlash, kam ta’minlangan va himoyasiz guruhlar uchun imkoniyatlarni kengaytirish, ijtimoiy notenglikning salomatlikka ta’sirini kamaytirish.
Asosiy tavsiyalar:
Hisobotda 14 ta tavsiya keltirilgan bo‘lib, ular quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Iqtisodiy notenglikni kamaytirish va universal ijtimoiy xizmatlarga sarmoya kiritish
Teng imkoniyatli tibbiy xizmatni ta’minlash
Tijorat manfaatlarining salomatlikka salbiy ta’sirini tahlil qilish
Sog‘liqni muhofaza qilishda raqamli transformatsiyadan to‘g‘ri foydalanish
Kadrlar salohiyatini oshirish va mahalliy hokimiyatlarni qo‘llab-quvvatlash
Muhit, iqlim o‘zgarishi va biohafsalikni sog‘liqni saqlash siyosati bilan uyg‘unlashtirish
Favqulodda vaziyatlarda (konflikt, migratsiya, epidemiya) salomatlikda tenglikni ta’minlash
Nima uchun bu muhim?
Hisobot aholining turli qatlamlari o‘rtasidagi salomatlik darajasidagi farqlar – tasodifiy emas, balki jamiyatdagi notenglik va imkoniyatlar taqsimotining natijasidir, deb hisoblaydi. Shu bois, siyosat va strategiyalar inson huquqlari va ijtimoiy adolat tamoyillariga asoslanishi lozim.
Xulosa: Sog‘liqda tenglik — bu inson haqlarining asosiy qismi. Uni ta’minlash uchun har bir mamlakat o‘z siyosatida ijtimoiy determinantlarga e’tibor qaratishi, barcha aholi qatlamlari uchun sog‘lom hayot kechirish imkoniyatini yaratishi zarur.