Zamonaviy sharoitda Oʻzbekiston Respublikasida muhandislik taʼlimini rivojlantirish strategik ahamiyat kasb etdi va iqtisodiyotni modernizatsiya qilish hamda milliy inson kapitalini mustahkamlash sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlaridan biriga aylandi. Xomashyo resurslarini chuqur qayta ishlash, sanoatning yuqori texnologiyali tarmoqlarini jadal rivojlantirish, qayta tiklanuvchi energiya manbalarini joriy etish va iqtisodiyotning raqamli transformatsiyasiga qaratilgan tarkibiy islohotlarning izchil amalga oshirilishi yangi avlod muhandislariga boʻlgan ehtiyojning ortishini obyektiv ravishda belgilab berdi.
Zamonaviy mehnat bozori muhandis kadrlarga sifat jihatidan butunlay boshqacha talablar qoʻymoqda. Bugungi kunda nafaqat muhandislik fanlari sohasidagi fundamental bilimlarga, balki raqamli texnologiyalar, loyiha boshqaruvi, matematik modellashtirish, konstruktorlik faoliyati va innovatsion yechimlarni ishlab chiqarish jarayonlariga joriy etish sohasidagi kompetensiyalarga ham ega boʻlgan mutaxassislar talab qilinmoqda. Yangi avlod muhandisi loyihaning toʻliq hayotiy siklini — gʻoyani ilmiy asoslash va muhandislik hisob-kitoblaridan tortib ishlanma, sinov, sanoat miqyosida joriy etish va keyingi texnologik qoʻllab-quvvatlashgacha — olib bora olishi lozim.
Milliy muhandislik taʼlimi tizimini isloh qilishning eng muhim bosqichi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 8-sentabrdagi PQ-278-son qarori qabul qilinishi boʻldi; ushbu hujjat bilan «Oʻzbekiston — ilgʻor muhandislar mamlakati» uzoq muddatli tashabbusi tasdiqlandi. Mazkur normativ-huquqiy hujjat xalqaro taʼlim standartlariga, innovatsion iqtisodiyot ehtiyojlariga va mamlakatning ilmiy-texnologik taraqqiyot ustuvorliklariga yoʻnaltirilgan muhandis kadrlar tayyorlashning zamonaviy modelini shakllantirishning konseptual asoslarini yaratdi.
Hujjatda yangi avlod muhandislik maktablari tarmogʻini yaratish, STEM (tabiiy fanlar, texnologiya, muhandislik va matematika) fanlarini oʻqitishni takomillashtirish, taʼlim, fan va ishlab chiqarish integratsiyasini rivojlantirish, talabalarning amaliyotga yoʻnaltirilgan tayyorgarligini kengaytirish, shuningdek, oliy taʼlim muassasalarining sanoat korxonalari va yuqori texnologiyali biznes bilan hamkorligining barqaror mexanizmlarini shakllantirish nazarda tutilgan. Ushbu chora-tadbirlarning amalga oshirilishi boʻlajak muhandislarning akademik tayyorgarligi bilan iqtisodiyotning real sektoridagi zamonaviy talablar oʻrtasidagi mavjud tafovutni sezilarli darajada qisqartirishga, texnologik transformatsiya va global raqobat sharoitida samarali ishlay oladigan raqobatbardosh mutaxassislar tayyorlanishini taʼminlashga qaratilgan.
Oʻzbekistonda muhandislik taʼlimi tizimining keng koʻlamli modernizatsiyasi iqtisodiyotning yuqori texnologiyali tarmoqlarida investitsiya faolligi misli koʻrilmagan darajada oʻsayotgan sharoitda amalga oshirilmoqda. Bu, avvalo, yetakchi xalqaro kompaniyalar va moliya institutlari ishtirokida yirik infratuzilma loyihalari amalga oshirilayotgan energetika tarmogʻiga taalluqlidir. Bunday dinamika zamonaviy ishlab chiqarish obyektlarini loyihalash, qurish, ekspluatatsiya qilish va texnik qoʻllab-quvvatlashni taʼminlay oladigan yuqori malakali muhandis-texnik mutaxassislarga boʻlgan talabni obyektiv ravishda kuchaytiradi.
Buning yaqqol misoli sifatida dunyodagi eng yirik energetika kompaniyalaridan biri — ACWA Power faoliyatini keltirish mumkin. Toshkent xalqaro investitsiya forumi (TIIF-2025) doirasida kompaniyaning Oʻzbekiston iqtisodiyotiga kiritgan investitsiyalari umumiy hajmi 15 milliard AQSH dollaridan oshgani qayd etildi. Investitsiya portfeliga 19 ta yirik loyiha kiradi, ulardan 18 tasi qayta tiklanuvchi energetika sohasida amalga oshirilmoqda; bu esa mamlakatning past uglerodli iqtisodiyotni rivojlantirish va energetika balansini diversifikatsiya qilishga izchil yoʻnaltirilganidan dalolat beradi.
Investitsiyaviy hamkorlikni yanada rivojlantirishning muhim bosqichi Toshkent xalqaro investitsiya forumi TIIF-2026 arafasida Oʻzbekiston Respublikasi hukumat doiralari bilan ACWA Power kompaniyasi rahbariyati oʻrtasida bir qator ikki tomonlama muzokaralar oʻtkazilishi boʻldi. Uchrashuv chogʻida nafaqat qayta tiklanuvchi energetika sohasida, balki transport infratuzilmasini rivojlantirish, sanoat kooperatsiyasi va sogʻliqni saqlash tizimini modernizatsiya qilish yoʻnalishlarida ham hamkorlikni kengaytirish istiqbollari koʻrib chiqildi. Bu investitsiyaviy sheriklikning ayrim tarmoq loyihalarini amalga oshirishdan texnologik va infratuzilmaviy hamkorlikning kompleks modeliga bosqichma-bosqich oʻtayotganidan dalolat beradi.
Ayni paytda xalqaro moliya institutlarining energetika loyihalarini amalga oshirishdagi faol ishtiroki davom etmoqda. Xususan, Osiyo taraqqiyot banki Buxoro viloyatida quvvati 300 MVt boʻlgan Bash-2 shamol elektr stansiyasini qurish uchun 116 million AQSH dollari ajratdi. Bunday loyihalarning amalga oshirilishi energetika, avtomatlashtirish, raqamli texnologiyalar va murakkab infratuzilma tizimlarini boshqarish sohasida zamonaviy kompetensiyalarga ega yuqori malakali muhandislarga boʻlgan ehtiyojni sezilarli darajada oshiradi.
Davlat siyosatining bundan kam boʻlmagan muhim yoʻnalishi hududlarning raqamli infratuzilmasini rivojlantirishdir. Buning tasdigʻi sifatida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2026-yil 23-iyunda Namangan viloyatiga qilgan ish safarini keltirish mumkin; safar davomida raqamli iqtisodiyot uchun muhandis kadrlar tayyorlash masalalariga alohida eʼtibor qaratildi. Prezident Namangan davlat texnika universitetining sunʼiy intellekt laboratoriyasi faoliyati bilan tanishdi; bu yerda talabalar va oʻqituvchilar sunʼiy intellekt, intellektual boshqaruv tizimlari va raqamli texnologiyalar sohasida ilmiy-amaliy loyihalarni amalga oshirmoqda.
Safarning muhim voqeasi Davlatobod tumanidagi Yangi Namangan shaharchasida zamonaviy IT-park qurilishining boshlanish marosimi boʻldi. Qiymati 117 million AQSH dollari boʻlgan loyiha xitoylik hamkorlar bilan birgalikda «kalit topshirish» tamoyili asosida amalga oshirilmoqda va umumiy maydoni qariyb 18 ming kvadrat metr boʻlgan zamonaviy texnologik majmua yaratishni nazarda tutadi. Obyekt foydalanishga topshirilgach, qariyb ikki ming yuqori malakali ish oʻrni yaratilishi, hududda IT-xizmatlar eksporti hajmi esa yiliga 30 million AQSH dollariga yetishi kutilmoqda.
Namangandagi IT-parkning barpo etilishi hududiy innovatsion markazlar tarmogʻini shakllantirish boʻyicha keng koʻlamli davlat dasturining bir qismidir. Shunga oʻxshash texnologik hublarni Samarqand, Chirchiq, Nurafshon, Urganch va Navoiyda qurish rejalashtirilgan. Ushbu loyihalarning izchil amalga oshirilishi mamlakat iqtisodiyotining yangi texnologik arxitekturasi shakllanayotganidan dalolat beradi; bu arxitekturada muhandislik taʼlimi sifati Oʻzbekiston Respublikasining investitsiyaviy jozibadorligi, texnologik mustaqilligi va uzoq muddatli raqobatbardoshligining asosiy omillaridan biriga aylanmoqda.
Muhandislik taʼlimini rivojlantirish boʻyicha davlat siyosatining muhim unsuri Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 11-iyundagi 300-son qarori qabul qilinishi boʻldi; ushbu hujjat bilan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti mukofoti uchun «Ilgʻor muhandislik maktabi» respublika tanlovini oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizom tasdiqlandi. Hujjat isteʼdodli yoshlarni aniqlash va qoʻllab-quvvatlashga, muhandislik-texnika fanlarini oʻqitish sifatini oshirishga, shuningdek, boʻlajak muhandislarni tayyorlashning zamonaviy tizimini umumiy oʻrta taʼlim bosqichidayoq shakllantirishga qaratilgan.
Tanlov 8–10-sinf oʻquvchilari uchun moʻljallangan boʻlib, uch bosqichda — tuman, hudud va respublika bosqichlarida oʻtkaziladi; bu fizika, matematika va informatika sohasida eng yaxshi tayyorgarlik koʻrgan oʻquvchilarni izchil saralashni taʼminlaydi.
Ushbu tashabbusning konseptual yangiligi shundaki, davlat qoʻllab-quvvatlashi obyekti nafaqat tanlov gʻoliblari, balki muhandis kadrlar tayyorlashning samarali tizimini yarata olgan taʼlim muassasalari hamdir. Bunday yondashuv maktablar oʻrtasida sogʻlom raqobatni rivojlantirishga xizmat qiladi, STEM fanlarini oʻqitish sifatini oshirishni ragʻbatlantiradi va pedagoglarning kasbiy oʻsishi uchun qoʻshimcha shart-sharoit yaratadi. Bazaviy hisoblash miqdorida (BHM) hisoblanadigan mukofot jamgʻarmasi miqdorlari quyidagicha taqsimlanadi:
Muhandislik taʼlimini isloh qilishda zamonaviy moddiy-texnika bazasini yaratish alohida ahamiyatga ega. Vazirlar Mahkamasining 300-son qaroriga muvofiq, «Ilgʻor muhandislik maktabi» tanlovining respublika bosqichida gʻolib chiqqan maktab zamonaviy texnopark tashkil etish va muhandislik laboratoriyalarini jihozlash uchun Davlat byudjetidan 1 milliard soʻm miqdorida maqsadli grant oladi. Bunday mexanizm nafaqat isteʼdodli oʻquvchilarning rivojlanishini, balki taʼlim infratuzilmasining modernizatsiyasini ham ragʻbatlantiradi.
Amalga oshirilayotgan islohotlar Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-son farmoni bilan tasdiqlangan «Oʻzbekiston — 2030» strategiyasi ustuvorliklariga, shuningdek, Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish boʻyicha milliy vazifalarga mos keladi. Muhandislik taʼlimini rivojlantirish 4-Barqaror rivojlanish maqsadi (sifatli taʼlim), 8-Barqaror rivojlanish maqsadi (munosib mehnat va iqtisodiy oʻsish) hamda 9-Barqaror rivojlanish maqsadi (industrlashtirish, innovatsiyalar va infratuzilma)ga erishishga bevosita xizmat qiladi va iqtisodiyotning yuqori texnologiyali tarmoqlari uchun zamonaviy inson kapitalini shakllantiradi.
Taʼlim, biznes va davlat integratsiyasining muvaffaqiyatli amaliy namunasi ACWA Power kompaniyasi bilan hamkorlikda Shirin energetika texnikumi negizida amalga oshirilayotgan Al Jabr loyihasidir. Dastur quyosh va shamol energetikasi obyektlari uchun mutaxassislar tayyorlashga yoʻnaltirilgan boʻlib, unga investitsiya loyihalari amalga oshirilayotgan hududlardan yoshlar jalb etiladi; bu esa bir vaqtning oʻzida inson kapitalini rivojlantirishga va aholi bandligini oshirishga xizmat qiladi.
Tayyorgarlikning yuqori darajasi xalqaro yutuqlar bilan tasdiqlanmoqda. 2026-yilda Al Jabr dasturi ishtirokchilari ITEX-2026 xalqaro ixtirolar, innovatsiyalar va texnologiyalar koʻrgazmasining ikkita oltin medalini qoʻlga kiritib, oʻzbek muhandislik maktabining jahon maydonidagi raqobatbardoshligini namoyish etdi.
Shunday qilib, Oʻzbekiston Respublikasida muhandislik taʼlimini modernizatsiya qilish mamlakatning uzoq muddatli texnologik va ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishini taʼminlovchi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlaridan biriga aylandi. STEM taʼlimini izchil rivojlantirish, davlat, taʼlim tashkilotlari va biznes oʻrtasidagi hamkorlikni mustahkamlash, shuningdek, fan, ishlab chiqarish va innovatsiyalar integratsiyasi raqamli iqtisodiyot va texnologik transformatsiya sharoitida samarali ishlay oladigan yangi avlod muhandislarini tayyorlash uchun zarur shart-sharoitlarni yaratmoqda.
Amalga oshirilayotgan islohotlar milliy Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishga, mahalliy sanoatning raqobatbardoshligini oshirishga, yuqori texnologiyali tarmoqlar rivojini tezlashtirishga va inson kapitalini mustahkamlashga xizmat qilmoqda. Bunday sharoitda muhandislik taʼlimi nafaqat taʼlim tizimining eng muhim unsuriga, balki Oʻzbekiston Respublikasining innovatsion rivojlanishi, texnologik suvereniteti va barqaror iqtisodiy oʻsishining strategik omiliga aylanmoqda.
Shahzoda Rahimova
Barqaror rivojlanish markazi — ekspert