Barqaror rivojlanish markazi 

  • O‘zbek
  • Ўзбек
  • Русский
  • English
  • Français

Dorixonada 7 daqiqalik tekshiruv: Angliya tajribasi va Oʻzbekiston uchun imkoniyatlar

19-11-2026 166

    Yurak-qon tomir kasalliklarining oldini olishda eng muhim vazifalardan biri – xavf omillarini kasallik ogʻirlashishidan avval aniqlashdir. Milliy statistika qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra, 2025-yilda Oʻzbekistonda qon aylanish tizimi kasalliklari oqibatida 100 ming nafardan ortiq inson vafot etgan. Qon bosimining yuqoriligi, xolesterin miqdorining oshishi, chekish, kamharakatlik va notoʻgʻri ovqatlanish yurak xastaliklari xavfini kuchaytiradi. Ayniqsa, xolesterin darajasining oshishi koʻp hollarda sezilarli alomatlarsiz kechadi.

    Angliyada profilaktik tekshiruvlarni aholiga yaqinlashtirish maqsadida dorixonalar imkoniyatidan foydalanish tajribasi sinovdan oʻtkazildi. Barts Health NHS Trust, UCLPartners va HEART UK hamkorligida amalga oshirilgan loyihada maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan farmatsevtlar fuqarolarning xolesterin miqdorini tezkor aniqlash va yurak-qon tomir xavfini dastlabki baholashda ishtirok etdi.

    Barmoqdan olingan oz miqdordagi qonni maxsus uskunada tahlil qilish yetti daqiqagacha vaqt oladi. Biroq bu muddat butun tibbiy baholash jarayonini emas, aynan xolesterinni tezkor oʻlchashni anglatadi. Tekshiruv natijasi qon bosimi, yosh va boshqa xavf omillari bilan birgalikda koʻrib chiqilib, keyingi oʻn yilda infarkt yoki insult yuz berish ehtimoli baholanadi. Zarur hollarda fuqaroga turmush tarzini oʻzgartirish boʻyicha tavsiya beriladi yoki u shifokor koʻrigiga yoʻnaltiriladi.

    2025-yil yanvaridan 2026-yil martigacha 61 ta dorixonada 2 493 nafar kishi mazkur xizmatdan foydalangan. Tekshirilganlarning 19 foizi uchun dori vositalari bilan davolash maqsadga muvofiqligini tibbiy baholash zarur deb topilgan, 88 nafar fuqaro esa statinlar qabul qilishni boshlagan. Natijalar asosida 2026-yil kuzidan tajribani Angliyaning yana taxminan 100 ta dorixonasiga kengaytirish bosqichi eʼlon qilindi. Bu bepul xizmat barcha aholi uchun bir xil tartibda emas, belgilangan mezonlarga javob beruvchi shaxslar uchun moʻljallangan.

    Mazkur yondashuvning ahamiyati faqat tezkor testda emas. Eng muhim jihat – tekshiruvdan keyingi harakatlar izchilligi: xavfni aniqlash, fuqaroni xabardor qilish, zarur tibbiy yordamga yoʻnaltirish va keyingi kuzatuvni taʼminlash. Shu bilan birga, Britaniya amaliyotini boshqa davlatga aynan koʻchirish mumkin emas: farmatsevtlarning vakolatlari, tibbiy maʼlumotlarni himoya qilish talablari, uskunalar sifati hamda shifokorlarga yoʻllanma berish tartibi mahalliy qonunchilikka muvofiq belgilanishi lozim.

    Oʻzbekistonda bunday yondashuvni sinab koʻrish uchun muayyan tashkiliy asoslar mavjud. Prezidentning 2026-yil 20-yanvardagi PQ-20-son qarori bilan Infarkt va insultga qarshi kurashish milliy dasturi hududlarda bosqichma-bosqich joriy etilmoqda. Hujjatda 30 yoshdan oshgan aholini yurak-qon tomir kasalliklari xavfi boʻyicha maqsadli tibbiy tekshiruvlar bilan qamrab olish vazifasi belgilangan. Dasturni 2026-yil 1-maydan dastlab Samarqand viloyati va Toshkent shahrida joriy etish belgilangan.

    Ayniqsa, Samarqand viloyatidagi islohotlar bunday tajribani oʻrganish uchun qoʻshimcha imkoniyat yaratadi. Jahon banki 2026-yil 17-noyabrda viloyatda birlamchi tibbiy-sanitariya yordamini rivojlantirishga qaratilgan SHIFO-1 dasturi uchun 100 million AQSh dollari miqdorida imtiyozli kredit ajratishni maʼqulladi. Dastur doirasida 330 ming nafar katta yoshli fuqaroni yurak-qon tomir xavfi boʻyicha skriningdan oʻtkazish va 250 ming nafar bemorning davolanishini kuzatish rejalashtirilgan. Jahon bankining rasmiy axborotida dorixonalarda xolesterin tekshirish alohida yoʻnalish sifatida koʻrsatilmagan. Biroq bunday xizmatni amaldagi profilaktika ishlarini toʻldiruvchi tajriba sifatida koʻrib chiqish mumkin.

    Shu maqsadda, tegishli tibbiy va huquqiy ekspertizadan soʻng, Samarqand viloyatining shahar va chekka hududlaridagi 20-30 ta dorixona ishtirokida olti oylik pilot loyihani tashkil etish taklif qilinadi. Unda fuqarolar uchun tekshiruvni bepul qilishning moliyalashtirish manbai oldindan belgilanishi, farmatsevtlar maxsus oʻqitilishi va uskunalar muntazam sifat nazoratidan oʻtkazilishi kerak. Xavf darajasi yuqori chiqqan shaxslarni oilaviy shifokorga yoʻnaltirish, zarur boʻlsa natijani laboratoriyada tasdiqlash hamda maʼlumotlarni xavfsiz almashish tartibi ishlab chiqilishi muhim.

    Loyiha samarasini faqat oʻtkazilgan testlar soni bilan baholash yetarli emas. Qancha fuqaroda ilgari aniqlanmagan xavf omillari topilgani, ularning nechtasi shifokor koʻrigiga yetib borgani, davolash yoki profilaktik kuzatuvga olingani, shuningdek, bir nafar xavf guruhidagi fuqaroni aniqlash xarajati kabi koʻrsatkichlar ham oʻrganilishi zarur. Shunda tajribani boshqa hududlarda qoʻllash haqida dalillarga asoslangan qaror qabul qilish mumkin boʻladi.

    Bu taklif BMTning 3-Barqaror rivojlanish maqsadi, jumladan, yuqumli boʻlmagan kasalliklardan barvaqt oʻlimni kamaytirish (3.4) va sifatli tibbiy xizmatlar qamrovini kengaytirish (3.8) vazifalariga hamohang. Shuningdek, “Oʻzbekiston - 2030” strategiyasidagi sogʻlom turmush tarzini shakllantirish ustuvorliklarini toʻldiradi. Xolesterin tekshiruvi esa kompleks profilaktikaning faqat bir qismidir.

    Xulosa shuki, Angliya tajribasi profilaktik xizmatni aholiga yaqinlashtirish mumkinligini koʻrsatadi. Oʻzbekistonda dorixonalar, oilaviy poliklinikalar va raqamli tibbiyot tizimi hamkorligi yoʻlga qoʻyilsa, tezkor tekshiruv yurak-qon tomir kasalliklari xavfini erta aniqlashning qoʻshimcha vositasiga aylanishi mumkin.

    Alisher Azizov

    Barqaror rivojlanish markazi bosh mutaxassisi