Shaharda veloyo‘lak borligi hali velosipedda yurish qulay degani emas. Asfaltga belgi chizish oson. Ammo yo‘lak chorrahada tugab qolsa, metro, universitet yoki mahallagacha yetib bormasa, odamlar undan kundalik qatnovda foydalanmaydi. Demak, velosiped infratuzilmasi necha kilometr yo‘lak qurilgani bilan emas, yo‘lovchini manziliga xavfsiz va uzluksiz yetkazishi bilan qadrli.
Kopengagen tajribasining eng muhim sabog‘i shu: veloyo‘lakni bo‘sh joy topilgan ko‘chaga chizish emas, uni butun shaharni bog‘laydigan tarmoq sifatida qurish kerak. Shahar rejasiga ko‘ra, Kopengagenga keluvchi, undan chiquvchi va shahar ichidagi safarlarning kamida 75 foizi piyoda, velosipedda yoki jamoat transportida amalga oshirilishi lozim. Avtomobildagi safarlar ulushi esa 25 foizdan oshmasligi belgilangan. Shu maqsadda metro, poyezd va avtobus bekatlarida velosiped turargohlari tashkil etilib, turli transport vositalari o‘zaro bog‘lanmoqda.
Toshkentga Kopengagenning aynan nusxasi emas, uning yondashuvi kerak. Shaharning turli joylarida bir-biriga ulanmagan yo‘laklar qurish o‘rniga, qatnov eng ko‘p bo‘lgan 3–5 ta uzluksiz yo‘nalishni sinovdan o‘tkazish mumkin. Masalan, metro bekatidan universitet, ishbilarmonlik markazi va turar joy massivigacha; yoki metro bekatidan bozor, poliklinika va mahallagacha. Muhimi, yo‘lak yo‘lning yarmida uzilib qolmasligi, chorrahalarda aniq ko‘rinishi va serqatnov qismlarda avtomobil harakatidan ishonchli himoyalangan bo‘lishi kerak.
Yo‘nalishlar ham taxmin bilan emas, aniq ma’lumotlar asosida tanlanishi lozim. Buning uchun aholi oqimi, yo‘l kengligi, metro va avtobuslarga ulanish nuqtalari hamda xavfli chorrahalar o‘rganiladi. Bekatlarda yoritilgan velosiped turargohlari, xavfsiz o‘tish joylari va tushunarli ko‘rsatkichlar bir vaqtning o‘zida barpo etiladi. Toshkentning issiq iqlimi ham unutilmasligi kerak: yo‘laklarni imkon qadar daraxtzor ko‘chalardan o‘tkazish, ularni yoritish va muntazam ta’mirlab turish oldindan rejalashtirilishi zarur. Shu bila birga, yo‘lakning yil davomida ochiq va foydalanishga yaroqli bo‘lishi ham nazorat qilinadi.
Bu yondashuv avtomobil harakatini cheklash uchun emas. Aksincha, qisqa masofadagi safarlarning bir qismi velosipedga o‘tsa, jamoat transporti, tez yordam va avtomobildan foydalanishi shart bo‘lganlar uchun yo‘lda ko‘proq joy qoladi. Kopengagenda aholi va avtomobillar soni oshganiga qaramay, avtomobillar harakati ko‘paymagani ham o‘zaro bog‘langan transport siyosati natija berayotganini ko‘rsatadi.
Pilot loyiha “necha kilometr yo‘lak chizildi?” degan hisobot bilan emas, undan har kuni qancha odam foydalangani, nechta muhim manzil o‘zaro bog‘langani va harakat qanchalik xavfsizlashgani bilan baholanishi kerak. Shunda veloyo‘lak shahar bezagi emas, tirbandlikni kamaytiradigan va odamlarni o‘z manziliga qulay yetkazadigan haqiqiy transport yechimiga aylanadi.
Alisher Azizov,
“Barqaror rivojlanish markazi” NNT bosh mutaxassisi