Boʻka tumanida Barqaror rivojlanish maqsadlari doirasida oziq-ovqat xavfsizligi va mahallaning bu jarayondagi oʻrni muhokama qilindi.
Bugun oziq-ovqat xavfsizligi nafaqat qishloq xoʻjaligi yoki iqtisodiyot, balki aholi farovonligi, ijtimoiy barqarorlik va milliy xavfsizlik bilan bevosita bogʻliq masalalardan biriga aylanmoqda. Shu bois oziq-ovqatning yetarliligi bilan bir qatorda uning sifati, xavfsizligi, aholi uchun hamyonbopligi va barqaror yetkazib berilishi dunyo mamlakatlari oldida turgan muhim vazifalardan hisoblanadi.
Aynan shu masalalar 18-avgust kuni Boʻka tumanida oʻtkazilgan jamoatchilik muhokamasida markaziy mavzu boʻldi.
Tadbir Barqaror rivojlanish markazi Toshkent viloyati boʻlinmasi, Boʻka tumani hokimligi hamda tuman mahalla uyushmasi hamkorligida, «Mahallani rivojlantirish va jamiyatni yuksaltirish yili» shiori ostida «Barqaror rivojlanish maqsadlari doirasida oziq-ovqat xavfsizligiga erishishda mahallaning oʻrni» mavzusida tashkil etildi.
Unda tuman davlat organlari xodimlari, 28 ta mahalla raisi va faollari, nodavlat notijorat tashkilotlari vakillari ishtirok etib, oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlashda mahallaning imkoniyatlari, mavjud muammolar va ularning yechimlari yuzasidan fikr almashdi.
Bugun dunyoda oziq-ovqat xavfsizligi masalasi yanada dolzarb tus olmoqda. Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT)ning 2026-yilgi Barqaror rivojlanish maqsadlari boʻyicha maʼlumotlariga koʻra, 2025-yilda dunyo aholisining qariyb 7,8 foizi — 645 million kishi surunkali ochlikdan aziyat chekkan. Shu yilda 2,1 milliard kishi, yaʼni jahon aholisining 25,8 foizi oʻrtacha yoki ogʻir darajadagi oziq-ovqat xavfsizligi muammosiga duch kelgan.
Bu raqamlar oziq-ovqat xavfsizligi masalasi hali ham insoniyat oldida turgan eng katta vazifalardan biri ekanini koʻrsatadi.
Shu bilan birga, dunyoda iqlim oʻzgarishi, qurgʻoqchilik va suv tanqisligi, qurolli mojarolar, logistikadagi uzilishlar, oziq-ovqat va oʻgʻitlar narxining oʻzgaruvchanligi kabi omillar oziq-ovqat tizimlariga bosim oʻtkazmoqda. BMT maʼlumotlarida ham barqaror oziq-ovqat tizimlarini yaratish, kichik ishlab chiqaruvchilarni qoʻllab-quvvatlash va iqlimga mos qishloq xoʻjaligiga sarmoya kiritish zarurligi taʼkidlangan.
Demak, bugun oziq-ovqat xavfsizligiga faqat «qancha mahsulot ishlab chiqarildi?» degan savol bilan emas, balki «aholi uni sotib olish imkoniyatiga egami?», «mahsulot sifatlimi?», «ishlab chiqarish barqarormi?», «aholi sogʻlom ovqatlana olyaptimi?» degan savollar bilan ham yondashish talab etilmoqda.
Jamoatchilik muhokamasida Barqaror rivojlanish maqsadlarining 17 ta yoʻnalishi oʻzaro bogʻliq ekani, ularning aksariyati mamlakatimiz taraqqiyot strategiyalarida ham oʻz ifodasini topayotgani taʼkidlandi.
Xususan, tadbirning asosiy mavzusi boʻlgan Barqaror rivojlanish maqsadlaridan 2-maqsad — «Ochlikka barham berish, oziq-ovqat xavfsizligiga va yaxshilangan ovqatlanishga erishish hamda qishloq xoʻjaligining barqaror rivojlanishiga koʻmaklashish» — bugungi muhokama uchun bevosita dolzarbdir.
Bu maqsad faqat ochlikni bartaraf etishni emas, balki har bir insonning sifatli va toʻyimli oziq-ovqatga ega boʻlishini, qishloq xoʻjaligini barqaror rivojlantirishni, kichik ishlab chiqaruvchilarni qoʻllab-quvvatlashni va tabiiy resurslardan oqilona foydalanishni nazarda tutadi.
Muhokamada taʼkidlanganidek, oziq-ovqat xavfsizligi masalasini mahalladan ayri holda tasavvur etib boʻlmaydi.
Chunki mahalla — aholining kundalik ehtiyojlari, oilaviy daromadlari, tomorqa imkoniyatlari, ish bilan taʼminlanishi, isteʼmol madaniyati va ijtimoiy ehtiyojlarini eng yaqindan biladigan jamoat institutidir.
Barqaror rivojlanish markazi Toshkent viloyati boʻlinmasi rahbari Abdumanop Toʻlaganov oʻz chiqishida Barqaror rivojlanish maqsadlarining ahamiyati, xususan, 2-maqsadning mazmun-mohiyati va uni mahalla darajasida amalga oshirish imkoniyatlariga toʻxtaldi.
Barqaror rivojlanish markazi eksperti Shodiyor Azizov esa oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlashda mahallaning faol ishtirokini kuchaytirish, zamonaviy yondashuvlarni joriy etish va aholining bu jarayondagi tashabbuskorligini oshirish zarurligini qayd etdi.
Tadbirning muhim jihati shunda boʻldiki, unda oziq-ovqat xavfsizligi nazariy tushuncha sifatida emas, balki mahalla va oila hayotida uchrayotgan amaliy masalalar bilan bogʻliq holda muhokama qilindi.
Jumladan, «Toshloq» mahallasi raisi Rustam Amirov chorva mollarini identifikatsiya qilish va ularga pasport berish tizimining ahamiyatini qayd etib, qishloq joylarda poliz ekinlari yetishtirish hajmini oshirish, mahsulot eksportini kengaytirish hamda bu jarayondagi hujjatbozlikni soddalashtirish boʻyicha taklif bildirdi.
Bu taklifning ahamiyati shundaki, mahalliy ishlab chiqarishni koʻpaytirish nafaqat ichki bozorni mahsulot bilan taʼminlash, balki aholi daromadlarini oshirish va qishloq joylarda yangi iqtisodiy imkoniyatlar yaratishga xizmat qilishi mumkin.
«Bunyodkor» mahallasi raisi Rajab Sunatov esa muhokamani yanada kengroq ijtimoiy masalaga burdi: aholining barqaror rivojlanish sharoitida tanlash imkoniyati qanchalik yuqori?
Uning fikricha, insonning oziq-ovqat tanlovi koʻp jihatdan uning iqtisodiy imkoniyatiga bogʻliq. Daromad qancha yuqori boʻlsa, sifatli va sogʻlom oziq-ovqat mahsulotlarini tanlash imkoniyati ham shuncha ortadi.
Shu nuqtai nazardan, oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlash masalasi aholi bandligi, daromadlarini oshirish, munosib ish oʻrinlari yaratish va oilaviy farovonlikni taʼminlash bilan bir butun jarayon sifatida qaralishi lozim.
Xalqaro tajribada ham oziq-ovqat xavfsizligiga yondashuv oʻzgarib bormoqda.
BMTning Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti (FAO) hamda hamkor tashkilotlarning 2025-yilgi global hisobotida oziq-ovqat narxlarining yuqori inflyatsiyasi aholi xarid qobiliyatini pasaytirib, ayniqsa kam daromadli oilalarning sogʻlom ovqatlanish imkoniyatiga salbiy taʼsir koʻrsatayotgani qayd etilgan. Hisobot oziq-ovqat tizimlarini barqarorlashtirish, kichik ishlab chiqaruvchilarni qoʻllab-quvvatlash va aholining sogʻlom ratsionga yetishini taʼminlashni muhim vazifa sifatida koʻrsatadi.
Shuning uchun zamonaviy yondashuvda oziq-ovqat xavfsizligi deganda faqat mahsulot miqdori emas, balki mahsulotning sifati, xavfsizligi, ozuqaviy qiymati va aholi uchun iqtisodiy jihatdan hamyonbopligi ham tushuniladi.
Bu esa mahalla darajasida aholi bilan ishlash, ehtiyojmand oilalarni aniqlash, tomorqalardan samarali foydalanish, kichik ishlab chiqaruvchilarni qoʻllab-quvvatlash va sogʻlom ovqatlanish madaniyatini keng targʻib qilish kabi vazifalarni yanada muhim qiladi.
Boʻka tumanidagi uchrashuvning ahamiyati shundaki, unda davlat organlari, mahalla faollari va fuqarolik jamiyati vakillari bir maydonda toʻplanib, muammolarni bevosita muhokama qilish imkoniga ega boʻldi.
Bunday ochiq muloqotlar, avvalo, joylardagi real ehtiyojlarni aniqlash, aholining takliflarini eshitish, mavjud toʻsiqlarni koʻrsatib berish va amaliy yechimlarni ishlab chiqish imkonini beradi.
Eng muhimi, jamoatchilik muhokamasida bildirilgan takliflar tegishli tashkilotlar eʼtiboriga yetkazilsa, ular mahalliy dasturlar va amaliy chora-tadbirlarni takomillashtirishga xizmat qilishi mumkin.
Bunday muloqotlar orqali mahalla faqat ijtimoiy masalalarni hal etuvchi institut emas, balki mahalliy iqtisodiy rivojlanish, oziq-ovqat xavfsizligi va barqaror taraqqiyotning faol ishtirokchisiga aylanadi.
Barqaror rivojlanish oyligi doirasida oʻtkazilayotgan bunday tadbirlar Barqaror rivojlanish maqsadlarini qogʻozdagi global maqsadlardan aholi kundalik hayoti bilan bogʻliq amaliy vazifalarga aylantirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Chunki Barqaror rivojlanish maqsadlari faqat davlat organlari yoki xalqaro tashkilotlarning vazifasi emas. Ularning har biri — kambagʻallikni qisqartirish, sifatli taʼlim, munosib mehnat, sogʻlom turmush, oziq-ovqat xavfsizligi, toza suv, gender tengligi, ekologik barqarorlik kabi masalalar — bevosita mahalla va har bir oila hayotiga daxldor.
Shu maʼnoda, Boʻka tumanidagi jamoatchilik muhokamasi Barqaror rivojlanish oyligi doirasidagi navbatdagi tadbir emas, balki global maqsadlarni mahalliy darajada amalga oshirishning amaliy namunasi sifatida ahamiyatlidir.
Zero, barqaror rivojlanish yuqoridan berilgan qarorlar bilangina emas, balki mahalladagi har bir insonning ehtiyoji, tashabbusi va ishtirokidan boshlanadi.