Бугун инсоният иқлим ўзгариши билан боғлиқ янги воқеликка дуч келмоқда. Кечагина узоқ келажакнинг муаммосидек туюлган глобал исиш, қурғоқчилик ва сув танқислиги бугун миллионлаб инсонларнинг кундалик ҳаётига бевосита таъсир кўрсатмоқда. Ҳаво ҳароратининг кўтарилиши, табиий офатларнинг кўпайиши, чўлланиш ва сув ресурсларининг камайиши энди фақат экологларни эмас, балки бутун жамиятни ўйлантираётган масалага айланди.
Чунки иқлим ўзгаришининг оқибатлари табиат билан чекланиб қолмайди. У инсон саломатлиги, иқтисодий барқарорлик, қишлоқ хўжалиги ва озиқ-овқат хавфсизлигига бевосита дахл қилади. Шу маънода, глобал иқлим чақириқларига қарши курашиш фақат давлатлар ва халқаро ташкилотларнинг вазифаси эмас, балки ҳар бир жамият, ҳар бир ҳудуд ва ҳар бир инсоннинг умумий масъулиятидир.
2026 йил 20 август куни Барқарор ривожланиш маркази Тошкент вилояти бўлинмаси, Юқори Чирчиқ тумани ҳокимлиги ҳамда туман маҳалла уюшмаси ҳамкорлигида Барқарор ривожланиш ойлиги доирасида “Барқарор ривожланиш мақсадларини амалга ошириш ҳамда иқлим ўзгаришига қарши курашишда маҳалланинг ўрни” мавзусида жамоатчилик эшитуви ўтказилди.
Унда давлат муассасалари ходимлари, маҳалла фуқаролар йиғинлари раислари, фаоллар ва жамоатчилик вакиллари иштирок этди.
Бугунги кунда жамоатчилик эшитувлари давлат органлари, фуқаролик жамияти институтлари ва аҳоли ўртасидаги очиқ мулоқотни таъминлашнинг муҳим механизмларидан бири ҳисобланади.
Бундай мулоқот майдонлари аҳолини қизиқтираётган масалаларни муҳокама қилиш, мавжуд муаммолар юзасидан турли фикр ва таклифларни эшитиш, мутахассислар ва жамоатчилик нуқтаи назарини бирлаштиришга хизмат қилади.
Айниқса, иқлим ўзгариши каби глобал муаммоларни маҳаллий даражада муҳокама қилиш муҳим. Чунки глобал иқлим жараёнларининг таъсири ҳар бир ҳудуд, ҳар бир маҳалла ва ҳар бир оиланинг ҳаётида намоён бўлмоқда.
Жамоатчилик эшитувлари ана шу глобал чақириқларни аҳоли ҳаёти билан боғлаш, фуқароларнинг экологик хабардорлиги ва масъулиятини ошириш, маҳаллий муаммоларни аниқлаш ҳамда уларнинг ечими бўйича амалий ташаббусларни шакллантиришга хизмат қилади.
Шу маънода, бундай мулоқотлар фақатгина муаммони муҳокама қилиш билан чекланмайди. Улар жамоатчиликнинг қарор қабул қилиш жараёнларидаги иштирокини кенгайтириш, фуқароларнинг ташаббусларини қўллаб-қувватлаш ва давлат ҳамда жамият ўртасидаги ҳамкорликни мустаҳкамлаш учун ҳам муҳимдир.
Глобал муаммо — маҳаллий ҳаракатдан бошланади
Тадбирда Барқарор ривожланиш маркази эксперти Шодиёр Азизов сўзга чиқиб, Барқарор ривожланиш мақсадларига эришишда маҳалланинг ўрни ва иқлим ўзгаришининг аҳоли ҳаёти ҳамда мамлакат иқтисодиётига кўрсатаётган таъсири ҳақида фикр билдирди.
Таъкидланганидек, иқлим ўзгариши бугун нафақат экологик, балки кенг қамровли ижтимоий ва иқтисодий муаммога ҳам айланмоқда. Ҳаво ҳароратининг кўтарилиши, қурғоқчилик, сув ресурсларининг қисқариши ва чўлланиш жараёнларининг кучайиши қишлоқ хўжалиги, аҳоли саломатлиги ва озиқ-овқат хавфсизлигига бевосита таъсир кўрсатмоқда.
Сўнгги ўн йилликларда Ўзбекистонда ҳам иқлим ўзгаришининг таъсири тобора яққол сезилмоқда. Айниқса, Оролбўйи ҳудудларида экологик муаммолар ва иқлим ўзгариши билан боғлиқ жараёнлар жиддий оқибатларни келтириб чиқармоқда.
Тоғлардаги музликларнинг қисқариши ва буғланиш жараёнларининг кучайиши Амударё ва Сирдарё ҳавзаларидаги сув ресурсларига босимни оширмоқда. Бу эса келгусида сув танқислиги муаммосини янада долзарблаштириши мумкин.
Шу муносабат билан сув ва энергия ресурсларидан оқилона фойдаланиш, экологик маданиятни юксалтириш, чиқиндилар билан тўғри муомала қилиш ва яшил ҳудудларни кенгайтириш ҳар бир ҳудуд учун муҳим вазифалардан бири бўлиб қолмоқда.
Барқарор ривожланиш мақсадларига эришиш давлат дастурлари ва йирик лойиҳалар билан бир қаторда, энг қуйи бўғин — маҳалла даражасидаги амалий ҳаракатларга ҳам боғлиқ.
Маҳалла аҳолининг кундалик ҳаёти, эҳтиёж ва муаммоларини яхши биладиган, жамоатчилик ташаббусларини бирлаштира оладиган муҳим ижтимоий институтдир.
Шу нуқтаи назардан, маҳаллалар экологик маданиятни ошириш, аҳолини сув ва энергияни тежашга чақириш, ҳудудларни ободонлаштириш ва кўкаламзорлаштириш, чиқиндиларни тўғри бошқариш ҳамда ёшларда табиатга масъулиятли муносабатни шакллантиришда муҳим ўрин тутади.
“Глобал муаммолар — маҳаллий ҳаракатдан бошланади” деган тамойил бугун ҳар қачонгидан ҳам долзарб. Бир маҳалладаги сувни тежаш маданияти, бир ҳудуддаги кўкаламзорлаштириш ташаббуси ёки ёшлар ўртасидаги экологик тарғибот катта мақсадларга эришиш йўлидаги муҳим қадам бўлиши мумкин.
Ўзбекистоннинг “яшил” тараққиёт сари қадамлари
Жамоат эшитувида Ўзбекистонда иқлим ўзгариши оқибатларини юмшатиш ва уларга мослашиш бўйича амалга оширилаётган чора-тадбирлар ҳақида ҳам маълумот берилди.
Жумладан, “Яшил макон” умуммиллий лойиҳаси доирасида яшил ҳудудларни кенгайтириш, Орол денгизининг қуриб қолган ҳудудларида саксовулзорлар барпо этиш, шаҳар ва қишлоқларда кўкаламзорлаштириш ишларини кучайтиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда.
Шунингдек, қайта тикланувчи энергия манбаларини кенг жорий этиш, қуёш ва шамол электр станцияларини барпо этиш, қишлоқ хўжалигида сув тежовчи технологиялардан самарали фойдаланиш мамлакатнинг «яшил» тараққиёт стратегиясидаги муҳим йўналишлардан ҳисобланади.
Тадбир иштирокчиларига иқлим ўзгаришининг сув ресурслари, қишлоқ хўжалиги, энергетика, аҳоли саломатлиги ва экологик барқарорликка кўрсатаётган таъсири ҳақида атрофлича маълумот берилди.
Таклиф ва ташаббуслар илгари сурилди
Жамоатчилик эшитуви давомида маҳалла раислари ва фаоллари ҳам ўз фикр ва таклифларини билдирди.
Учкўрғон маҳалласи раиси Жаҳонгир Маҳмудов ҳудудларда яшил энергетика технологияларини кенг жорий этиш, шунингдек, замонавий рақамли технологиялар ва сунъий интеллект имкониятларидан экологик муаммоларни ҳал этишда самарали фойдаланиш муҳимлигини таъкидлади.
Файзиобод маҳалласи раиси Маматали Авазов Оролбўйи муаммолари, минтақада экологик мувозанатни тиклаш ва сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш масалалари бўйича ўз фикр ва таклифларини билдирди.
Муҳокамалар давомида иқлим ўзгариши оқибатларини юмшатиш, аҳолининг экологик масъулиятини ошириш, яшил ҳудудларни кўпайтириш, сув ва энергия ресурсларидан тежамкорлик билан фойдаланиш каби масалалар юзасидан қатор таклифлар илгари сурилди.
Фуқаролар иштироки — барқарор келажак гарови
Тадбир якунида иқлим ўзгаришига қарши курашишда давлат органлари, фуқаролик жамияти институтлари ва аҳоли ўртасидаги ҳамкорликни янада кучайтириш зарурлиги таъкидланди.
Жамоатчилик эшитувида билдирилган фикр ва таклифлар аҳолини қизиқтираётган масалаларни ўрганиш, маҳаллий муаммоларга жамоавий ечим излаш ва янги ташаббусларни шакллантириш учун муҳим аҳамият касб этади.
Шунингдек, бундай мулоқотлар фуқароларнинг экологик ва ҳуқуқий маданиятини юксалтириш, жамоатчилик иштирокини кучайтириш ҳамда маҳалла институтининг жамият ҳаётидаги ўрнини янада мустаҳкамлашга хизмат қилади.
Чунки барқарор келажак фақат қабул қилинадиган қарорларга эмас, балки уларнинг ҳаётга татбиқ этилишида ҳар бир инсоннинг иштироки ва масъулиятига ҳам боғлиқ.
Юқори Чирчиқ туманида ўтказилган мазкур жамоатчилик эшитуви ҳам глобал иқлим чақириқларига маҳаллий даражада муносабат билдириш, аҳолининг фикр ва ташаббусларини ўрганиш ҳамда Барқарор ривожланиш мақсадларига эришиш йўлида давлат ва жамият ҳамкорлигини кучайтиришга қаратилгани билан аҳамиятли бўлди.