Бугун Ўзбекистонда иш изловчилар турли сайтлар ва ижтимоий тармоқлардаги вакансияларни алоҳида кузатишга мажбур. Иш берувчилар эса ходим танлашда кўпинча диплом, иш стажи ёки лавозим номига таянади. Натижада зарур қобилиятга эга фуқаро ўзига мос ишни топа олмаслиги, корхона эса муносиб номзодни кўрмай қолиши мумкин. Демак, меҳнат бозоридаги муаммо фақат иш ўринлари сонида эмас, балки талаб ва таклифни самарали боғлайдиган ахборот механизмида ҳамдир.
Халқаро меҳнат ташкилоти Босния ва Герцеговинада синовдан ўтказаётган сунъий интеллектга асосланган Job Hub платформаси ушбу муаммога замонавий ечим таклиф қилмоқда. Тизим давлат ва хусусий порталлардаги вакансияларни автоматик йиғади, эълонларда талаб этилаётган касбий ва универсал кўникмаларни аниқлайди. Шунингдек, иш ҳақининг кўрсатилиши, меҳнат шартномасининг барқарорлиги, иш вақти ва меҳнат хавфсизлиги каби иш сифати мезонларини таҳлил қилади. Тизим вакансияларда номзоднинг касбий қобилиятига боғлиқ бўлмаган асоссиз чекловларни ҳам аниқлайди.
Ўзбекистонда бу тажрибани алоҳида янги платформа қуришдан кўра, мавжуд давлат ва хусусий вакансия тизимларини ўзаро боғлайдиган сунъий интеллект модули орқали жорий этиш мақсадга мувофиқ. Модуль турли манбалардаги эълонларни бир жойга тўплаши, такрорий вакансияларни чиқариб ташлаши ҳамда касблар ва кўникмаларни ягона таснифга келтириши мумкин.
Тизим ўзбек ва рус тилларидаги, лотин ва кирилл ёзувидаги эълонларни тушуниши муҳим. Иш изловчининг профилида диплом билан бирга амалий кўникмалар, иш тажрибаси, сертификатлар, яшаш ҳудуди ва иш жадвали ҳам ҳисобга олиниши керак. Шунда бандлик маслаҳатчиси фуқарога мос вакансияларни таклиф қилиш билан чекланмай, ишга жойлашиш учун қайси кўникма етишмаётганини ҳам аниқлай олади. Кейин тизим уни тегишли қисқа муддатли ўқув курсига йўналтириши мумкин.
Лойиҳани дастлаб меҳнат бозори тузилиши турлича бўлган Тошкент шаҳри, Фарғона вилояти ва Қорақалпоғистон Республикасида синовдан ўтказиш мумкин. Самарадорлик ишга жойлаштиришга сарфланган вақт, вакансияларнинг тўлдирилиш тезлиги, ўқувдан кейин ишга кирганлар улуши ва расмий меҳнат шартномаси тузилган ҳолатлар асосида баҳоланиши лозим.
Бундай тизим қайси ҳудудда қандай касб ва кўникмага талаб ортиб бораётганини ҳам кўрсатади. Бу маълумотлар касбга ўқитиш дастурлари ва таълим буюртмаларини реал меҳнат бозори талабига мувофиқлаштиришга хизмат қилади. Бироқ сунъий интеллект якуний қарор қабул қилмаслиги, шахсий маълумотлар ҳимоя қилиниши ва алгоритмдаги эҳтимолий камситиш мунтазам текширилиши зарур. Тўғри жорий этилган ечим янги иш ўринларини ўз-ўзидан яратмайди, аммо мавжуд иш ўрни билан муносиб ходимнинг бир-бирини топишига ёрдам беради.
Манба: Халқаро меҳнат ташкилоти
Алишер Азизов
Барқарор ривожланиш маркази
бош мутахассиси