Ўттиз беш йил — тарих учун қисқа, инсон ҳаёти учун эса бутун бир авлод умри. 1991 йил 31 августда Ўзбекистон давлат мустақиллигини қайта тиклаб, ўз тараққиёт йўлини, ички ва ташқи сиёсатини мустақил белгилаш ҳуқуқига эга бўлди. Шу даврда суверен давлат институтлари барпо этилди, миллий манфаатларга асосланган ташқи сиёсат шаклланди, иқтисодиёт ва жамият босқичма-босқич янгиланди.
Бироқ мустақилликнинг энг катта қиймати давлат рамзлари ва халқаро мақом билангина ўлчанмайди. У инсоннинг ўз юртида қадр топиши, адолатга ишониши, муносиб меҳнат қилиши, фарзандининг сифатли таълим олиши ва келажакка ишонч билан қарашида намоён бўлади. Шу маънода 35 йиллик йўл — фахрланиш учун асос бўлиш билан бирга, эришилган натижаларни холис баҳолаш ва янги вазифаларни белгилаш нуқтасидир.
Тарихий пойдевордан замонавий давлатчиликка
Бугунги Ўзбекистон тарихи бўш жойдан бошланган эмас. Қадимги Хоразм, Бақтрия, Сўғд ва Қанғдан тортиб, сомонийлар, қорахонийлар, хоразмшоҳлар, Амир Темур ва темурийлар давригача бўлган давлатчилик тажрибаси ушбу заминда бошқарув, ҳуқуқ, дипломатия, шаҳарсозлик, савдо ва илм-фан анъаналари шаклланганини кўрсатади. Замонавий республика бу тарихий тузилмаларнинг айнан давоми эмас, аммо халқимизнинг кўп асрлик давлатчилик хотираси ва ўз тақдирини ўзи белгилаш иродасининг янги сиёсий-ҳуқуқий ифодасидир.
Мустақилликнинг дастлабки босқичида давлат суверенитетининг сиёсий, ҳуқуқий, иқтисодий ва хавфсизлик пойдевори яратилди. Конституция қабул қилинди, миллий валюта жорий этилди, Қуролли Кучлар, парламент, фуқаролик ва ташқи сиёсат институтлари шакллантирилди. Мураккаб шароитда тинчлик ва барқарорликни сақлаш, бозор иқтисодиётига босқичма-босқич ўтиш мамлакатнинг кейинги тараққиёти учун асос бўлди.
2016 йилдан Президентимиз раҳбарлигида тараққиётнинг янги босқичи бошланди. Давлат идораларининг халққа хизмат қилиши, инсон қадри, очиқлик, яхши қўшничилик, камбағалликни қисқартириш ва «яшил» тараққиёт ислоҳотларнинг устувор йўналишларига айланди. Бу икки босқични қарама-қарши қўйиш эмас, балки давлатчиликни барпо этишдан уни инсон манфаатларига янада яқинлаштиришга қаратилган узвий жараён сифатида кўриш тўғри бўлади. Давлатимиз раҳбари таъкидлаганидек, «Энг муҳими, ислоҳотларимизда ҳар бир оила, ҳар бир инсоннинг кундалик ҳаётини яхшилашга асосий эътиборни қаратдик».
Бу тарихий узвийликнинг ёрқин тимсоли Президентимиз ташаббуси билан барпо этилган Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказидир. 2026 йил 17 мартда расман иш бошлаган марказ ноёб қўлёзмаларни намойиш этиш билангина чекланмай, аждодларимизнинг жаҳон илм-фани ва маданиятига қўшган ҳиссасини замонавий технологиялар асосида ўрганиш ва тарғиб этишга хизмат қилмоқда. «Smithsonian Magazine» журнали уни 2026 йилда дунёда очилиши энг кўп кутилаётган ўн музей қаторига киритди. 1 июнь ҳолатига марказга ярим миллион маҳаллий ва хорижий меҳмон ташриф буюргани эса миллий меросга қизиқишнинг амалий ифодасидир. Болалар музейи ва инновацион экспозициялар ёш авлодга тарихни фақат томоша қилиш эмас, уни англаш ва ўзлигининг бир қисми сифатида ҳис этиш имконини бермоқда.
Суверен овоздан минтақавий ташаббускорликка
Ўзбекистон 1992 йил 2 мартда Бирлашган Миллатлар Ташкилотига (БМТ) аъзо бўлиб, халқаро ҳуқуқнинг тенг субъектига айланди. Ўзбекистон 1993 йилда БМТ Бош Ассамблеяси минбаридан Марказий Осиёда ядро қуролидан холи ҳудуд барпо этиш ғоясини илгари сурди. Минтақа давлатларининг мазкур ташаббусни амалга оширишга қаратилган расмий музокара жараёни 1997 йилда Тошкентда янги босқичга кўтарилди ва узоқ музокаралардан сўнг минтақавий шартнома ҳамда халқаро мажбуриятга айланди. Бу мустақил давлатнинг миллий ташаббуси умумий хавфсизлик манфаатига хизмат қилиши мумкинлигини намоён этган дастлабки йирик натижалардан эди.
Кейинги йилларда Марказий Осиё Ўзбекистон ташқи сиёсатининг устувор йўналишига айланди. Давлат раҳбарларининг Маслаҳат учрашувлари йўлга қўйилди, чегаралар очилди, транспорт, савдо, маданий ва қариндошлик алоқалари фаоллашди. БМТ Бош Ассамблеясининг 2018 йилдаги тинчлик, барқарорлик ва изчил тараққиётга доир резолюцияси минтақада шаклланган янги сиёсий муҳитни халқаро даражада қўллаб-қувватлади. 2026 йил 2 апрелда қабул қилинган Марказий Осиёда минтақавий ҳамкорлик ва иқтисодий интеграцияни мустаҳкамлашга қаратилган янги резолюция эса ишонч муҳитини инновация, иш ўринлари ва барқарор ўсишга хизмат қиладиган амалий шериклик билан тўлдириш вазифасини белгилади.
«Маърифат ва диний бағрикенглик», Оролбўйини экологик инновациялар ва технологиялар ҳудуди деб эълон қилиш, парламентларнинг Барқарор ривожланиш мақсадларига эришишдаги ролини кучайтириш каби ташаббусларнинг БМТ резолюцияларига айлангани Ўзбекистон дипломатияси умумжаҳон муаммоларига ечим таклиф этаётганини кўрсатади. Аммо дипломатиянинг энг муҳим натижаси фақат қабул қилинган ҳужжатларда эмас. У чегарадан эркин ўтаётган оилалар, ҳудудлараро савдо қилаётган тадбиркорлар ва умумий хавфларга биргаликда жавоб бераётган қўшни халқлар ҳаётида кўринади.
Инсон қадри — ислоҳотларнинг бош мезони
Мустақилликнинг қиймати, аввало, инсон тақдирида намоён бўлади. Халқаро меҳнат ташкилоти 2021 йилги пахта йиғим-терими якунлари бўйича Ўзбекистон пахтаси тизимли болалар ва мажбурий меҳнатдан холи эканини тасдиқлади. 2022 йилда глобал бойкотнинг бекор қилиниши меҳнат ҳуқуқларини таъминлаш иқтисодий имкониятларни ҳам кенгайтиришини кўрсатди.
Бу ўзгариш, аввало, болаларнинг пахта мавсумида дарсдан қолмай, таълимни узлуксиз давом эттираётганида, меҳнаткашларнинг эса муносиб меҳнат шароитига эга бўлаётганида намоён бўлади. Демак, ислоҳот натижаси халқаро эътироф билангина эмас, оилалар ҳаёти, болалар келажаги ва инсон қадрида ҳам кўринмоқда.
Қонунчилик ва фуқароликни расмийлаштириш тартибларининг такомиллаштирилиши натижасида сўнгги йилларда 90 мингдан ортиқ фуқаролиги бўлмаган шахсга Ўзбекистон фуқаролиги берилди. Бу минглаб инсонлар учун таълим, меҳнат, ижтимоий ҳимоя ва жамият ҳаётида тўлақонли иштирок этиш имконияти кенгайганини англатади.
Ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисидаги конвенцияни ратификация қилиш, хотин-қизлар ва ёшларнинг давлат ҳамда жамият бошқарувидаги иштирокини кенгайтириш ҳам инсон қадрига асосланган сиёсатнинг муҳим йўналишларидир. Энг муҳими, ҳуқуқий ҳужжат қабул қилиниши билан иш тугамайди: қонуннинг ҳар бир ҳудудда бир хил ишлаши, одамнинг мурожаати эшитилиши ва ҳуқуқи амалда ҳимоя қилиниши ҳал қилувчи мезон бўлиб қолади.
Камбағалликни расман тан олиш ва уни қисқартиришни давлат сиёсатининг марказига олиб чиқиш Янги Ўзбекистон босқичининг муҳим хусусиятидир. Маҳалла даражасида бандлик, даромад ва ижтимоий хизматларни бирлаштирган механизмлар натижасида, расмий миллий ҳисоб-китобларга кўра, 2025 йил якунларида камбағаллик даражаси 5,8 фоизга тушди. Бу натижа рақамнинг ўзи билангина эмас, балки оиланинг барқарор даромадга, боланинг боғча ва мактабга, эҳтиёжманд инсоннинг манзилли ёрдамга эга бўлиши билан баҳоланиши керак.
Очиқ иқтисодиёт — одамлар фаровонлиги учун
Валюта бозорининг эркинлаштирилиши, солиқ ва божхона тизимининг янгиланиши, тадбиркорлик ва ташқи савдо учун имкониятларнинг кенгайиши иқтисодиётни очиқ ва рақобатбардош қилишга хизмат қилди. Миллий статистика қўмитасининг дастлабки маълумотига кўра, 2025 йилда мамлакат иқтисодиёти 7,7 фоизга ўсди. Ялпи ички маҳсулот ҳажми 1 849,7 триллион сўмни ёки расмий баҳолашга кўра, 147 миллиард доллардан ортиқни ташкил этди. Бу катта марра, аммо иқтисодий ўсишнинг ҳақиқий қиймати унинг янги иш ўринлари, барқарор даромад, сифатли инфратузилма ва ҳудудлар ўртасидаги тафовутни камайтиришга қанчалик хизмат қилиши билан ўлчанади.
Рақамлаштириш давлат ва фуқаро муносабатини ҳам ўзгартирмоқда. 2025 йилда 12,8 миллион киши рақамли давлат хизматларидан фойдаланди. Бу кўплаб хизматларни олишда вақт ва харажатни қисқартириш, ортиқча оворагарчиликни камайтириш имконини берди. Энди асосий вазифа — электрон хизматларнинг сонинигина эмас, сифатини ошириш, чекка ҳудудларда рақамли тенгсизликни камайтириш, шахсий маълумотларни ҳимоя қилиш ва идоралар ахборот тизимларини ўзаро уйғунлаштиришдир.
Иқтисодиётнинг кейинги босқичи меҳнат унумдорлиги, энергия самарадорлиги, инновация ва ҳалол рақобатга таяниши лозим. Хусусий сектор учун тенг шароит, суд орқали ишончли ҳимоя ва қоидаларнинг барқарорлиги таъминланмаса, юқори ўсиш суръатларининг самараси тўлиқ намоён бўлмайди. Шу боис очиқ иқтисодиётнинг бош мақсади статистик кўрсаткич эмас, инсоннинг меҳнати қадрланадиган ва ташаббуси қўллаб-қувватланадиган муҳитни яратишдан иборат.
«Яшил» тараққиёт — келажак авлод олдидаги бурч
Орол фожиаси Ўзбекистон учун фақат экологик муаммо эмас. У саломатлик, бандлик, миграция, сув хавфсизлиги ва ҳудудий тенгсизлик масалаларини бирлаштиради. БМТ шафелигидаги Оролбўйи учун инсон хавфсизлиги бўйича кўп шериклик траст жамғармаси ҳамда минтақани экологик инновациялар ва технологиялар ҳудуди деб эътироф этган резолюция муаммони глобал кун тартибига олиб чиқди. Расмий маълумотларга кўра, қуриган денгиз тубининг 2 миллион гектардан ортиқ майдонида саксовул ва бошқа чўл ўсимликларидан яшил қопламалар барпо этилган. Бу чанг ва туз кўчишининг салбий таъсирини камайтиришга қаратилган улкан амалий қадамдир.
Энергетикада ҳам янги йўналиш шаклланди. 2026 йил февраль ҳолатига қуёш, шамол ва гидроэнергетика қувватлари 8 гигаваттга, яъни мамлакат умумий генерация қувватининг 31 фоизига етди. Бу табиий газга қарамликни ва зарарли чиқиндиларни камайтириш имкониятини кенгайтиради. Бироқ янги станцияларни барпо этишнинг ўзи етарли эмас: электр тармоқларини модернизация қилиш, энергияни сақлаш тизимларини ривожлантириш, сув ва энергиядан тежамкор фойдаланиш, аҳоли ҳамда бизнес учун адолатли «яшил» ўтишни таъминлаш зарур.
Барқарор ривожланиш мақсадлари ижтимоий, иқтисодий ва экологик натижаларни ягона мезонда баҳолаш имконини беради. Ўзбекистон 16 та миллий мақсадни қабул қилди, 2020 ва 2023 йилларда БМТнинг Олий даражадаги сиёсий форумида Ихтиёрий миллий шарҳларини тақдим этди. 2026 йилги Барқарор ривожланиш ҳисоботида мамлакат 169 давлат орасида 65-ўринни эгаллаб, 72,95 балл тўплади. Бу ижобий силжишни кўрсатади, аммо рейтингнинг ўзи барча вазифалар ҳал этилганини англатмайди. Айниқса, барқарор шаҳарлар, иқлим, сув, ҳаво сифати ва ҳудудий тенгсизлик масалаларида суръатни ошириш талаб этилади.
Ўзбекистон ва БМТ ўртасидаги 2026–2030 йилларга мўлжалланган Барқарор ривожланиш соҳасидаги ҳамкорлик дастури самарали бошқарув ва адолат, муносиб турмуш ва ижтимоий ҳимоя, соғлиқ, инклюзив таълим, иқлим ҳамда Оролбўйини комплекс ривожлантиришни ягона кун тартибида бирлаштиради. Унинг асосий мазмуни тараққиёт самарасидан ҳар бир инсон баҳраманд бўлишини таъминлашдир. Энди миллий кўрсаткичларни маҳалла ва оила ҳаётидаги аниқ ўзгаришларга айлантириш бош вазифа бўлиб қолади.
Эътирофдан кундалик ҳаёт сифатига
Ўттиз беш йиллик йўлнинг муҳим натижаси — Ўзбекистоннинг ўз миллий манфаатини ҳимоя қиладиган, шу билан бирга минтақавий ва умуминсоний муаммолар бўйича ташаббус кўрсата оладиган давлат сифатида шаклланганидир. Тинчлик — тараққиёт учун шароит, инсон қадри — унинг мақсади, самарали институтлар — кафолати, табиатга масъулият — келажаги, халқаро шериклик эса имкониятларини кенгайтирувчи омилдир.
Шу билан бирга, суд-ҳуқуқ тизимида адолат ва қонуннинг бир хил қўлланишини мустаҳкамлаш, жамоатчилик мулоқоти ва ҳисобдорликни кенгайтириш, таълим сифатини ошириш, хусусий сектор учун тенг рақобат муҳитини таъминлаш, сув танқислиги ва иқлим хавфларига мослашиш бўйича ислоҳотларни изчил давом эттириш зарур. Муаммоларни очиқ тан олиш эришилган ютуқларни камайтирмайди; аксинча, уларни мустаҳкам ва қайтарилмас қилишга хизмат қилади.
ЮНЕСКО мақоми ва Ислом цивилизацияси марказига халқаро қизиқиш миллий меросни асраш, илмий ўрганиш ва жаҳонга замонавий тилда тақдим этиш бўйича доимий меҳнатни талаб қилади. Янги энергетика қувватлари — энергия самарадорлигини, юқори рейтинглар — хизматлар сифати ва тенг имкониятларни, халқаро ташаббуслар эса қабул қилинган мажбуриятларни изчил бажаришни талаб этади. Халқаро эътироф йўлнинг охири эмас — у қонун устуворлиги, инсон ҳуқуқлари ва табиий ресурсларни асраш масъулиятини янада оширади.
Шу боис 35 йиллик сана фақат ўтмишга қараб фахрланиш эмас, натижаларни холис ўлчаш ва келажак авлод олдидаги масъулиятни белгилаш нуқтасидир. Кейинги босқичнинг бош мезони — халқаро эътирофни тоза сув, сифатли таълим, муносиб меҳнат, адолат, соғлом муҳит ва эртанги кунга ишонч орқали одамлар ҳаётида сезиладиган натижага айлантиришдир.
Жаҳонгир Исаев, Барқарор ривожланиш маркази бўлим бошлиғи