2026 йил 24 сентябрь куни халқаро Global Policy Journal нашрида Барқарор ривожланиш маркази эксперти Жаҳонгир Исаевнинг “Beyond Multipolarity: Uzbekistan’s Case for Making Multilateralism Work” (“Кўп қутблиликдан ташқари: кўп томонлама ҳамкорликни амалий ишлайдиган тизимга айлантириш бўйича Ўзбекистон ёндашуви”) номли таҳлилий мақоласи чоп этилди.
Мақолада бугунги халқаро муносабатлардаги асосий муаммолардан бири янги институтларнинг етишмаслиги эмас, балки глобал даражада қабул қилинаётган қарорлар билан уларни минтақавий даражада амалга ошириш ўртасидаги узилиш экани таъкидланади.
Муаллиф Ўзбекистон томонидан илгари сурилаётган “viable multilateralism” — амалда ишлайдиган ва натижага йўналтирилган кўп томонлама ҳамкорлик концепциясини таҳлил қилиб, БМТнинг универсал мувофиқлаштирувчи ролини сақлаб қолган ҳолда, минтақавий ташкилотларнинг имкониятларидан самарали фойдаланиш зарурлигини қайд этади.
Мақолада БМТ ва Шанхай ҳамкорлик ташкилоти ўртасидаги муносабатлар ана шундай ёндашувни синовдан ўтказиш мумкин бўлган амалий мисол сифатида кўриб чиқилган. Хусусан, минтақавий ҳамкорлик декларациялар билан чекланиб қолмасдан, аниқ лойиҳалар, инвестициялар, технологиялар трансфери ва ўлчанадиган натижаларга олиб келиши лозимлиги таъкидланади.
Муаллиф самарали кўп томонлама ҳамкорлик учун учта муҳим шартни ажратади: минтақавий ташкилотлар универсал институтларни тўлдириши, ҳамкорлик декларациялардан амалий лойиҳаларга ўтиши ҳамда унинг натижалари аниқ кўрсаткичлар асосида баҳоланиши керак.
Шунингдек, Марказий Осиё мазкур ёндашувни амалий синовдан ўтказиш учун муҳим минтақа экани кўрсатилади. Сув ресурслари, транспорт йўлаклари, иқлимга мослашиш, энергетика хавфсизлиги ва рақамли трансформация каби масалалар бир давлат доирасида ҳал этилиши қийин бўлиб, мувофиқлаштирилган минтақавий ҳамкорликни талаб қилади.
Мақоланинг асосий хулосасига кўра, замонавий кўп томонлама ҳамкорликнинг самарадорлиги янги институтлар ташкил этишдан кўра, мавжуд халқаро ва минтақавий институтларнинг ўзаро уйғун ва натижадор ишлашини таъминлашга кўпроқ боғлиқ.
Мақола Global Policy Journal сайтида инглиз тилида чоп этилган.
Мақола ҳаволаси: https://www.globalpolicyjournal.com/blog/24/09/2026/beyond-multipolarity-uzbekistans-case-making-multilateralism-work?utm_source=chatgpt.com