Bugun O‘zbekistonda ish izlovchilar turli saytlar va ijtimoiy tarmoqlardagi vakansiyalarni alohida kuzatishga majbur. Ish beruvchilar esa xodim tanlashda ko‘pincha diplom, ish staji yoki lavozim nomiga tayanadi. Natijada zarur qobiliyatga ega fuqaro o‘ziga mos ishni topa olmasligi, korxona esa munosib nomzodni ko‘rmay qolishi mumkin. Demak, mehnat bozoridagi muammo faqat ish o‘rinlari sonida emas, balki talab va taklifni samarali bog‘laydigan axborot mexanizmida hamdir.
Xalqaro mehnat tashkiloti Bosniya va Gersegovinada sinovdan o‘tkazayotgan sun’iy intellektga asoslangan Job Hub platformasi ushbu muammoga zamonaviy yechim taklif qilmoqda. Tizim davlat va xususiy portallardagi vakansiyalarni avtomatik yig‘adi, e’lonlarda talab etilayotgan kasbiy va universal ko‘nikmalarni aniqlaydi. Shuningdek, ish haqining ko‘rsatilishi, mehnat shartnomasining barqarorligi, ish vaqti va mehnat xavfsizligi kabi ish sifati mezonlarini tahlil qiladi. Tizim vakansiyalarda nomzodning kasbiy qobiliyatiga bog‘liq bo‘lmagan asossiz cheklovlarni ham aniqlaydi.
O‘zbekistonda bu tajribani alohida yangi platforma qurishdan ko‘ra, mavjud davlat va xususiy vakansiya tizimlarini o‘zaro bog‘laydigan sun’iy intellekt moduli orqali joriy etish maqsadga muvofiq. Modul turli manbalardagi e’lonlarni bir joyga to‘plashi, takroriy vakansiyalarni chiqarib tashlashi hamda kasblar va ko‘nikmalarni yagona tasnifga keltirishi mumkin.
Tizim o‘zbek va rus tillaridagi, lotin va kirill yozuvidagi e’lonlarni tushunishi muhim. Ish izlovchining profilida diplom bilan birga amaliy ko‘nikmalar, ish tajribasi, sertifikatlar, yashash hududi va ish jadvali ham hisobga olinishi kerak. Shunda bandlik maslahatchisi fuqaroga mos vakansiyalarni taklif qilish bilan cheklanmay, ishga joylashish uchun qaysi ko‘nikma yetishmayotganini ham aniqlay oladi. Keyin tizim uni tegishli qisqa muddatli o‘quv kursiga yo‘naltirishi mumkin.
Loyihani dastlab mehnat bozori tuzilishi turlicha bo‘lgan Toshkent shahri, Farg‘ona viloyati va Qoraqalpog‘iston Respublikasida sinovdan o‘tkazish mumkin. Samaradorlik ishga joylashtirishga sarflangan vaqt, vakansiyalarning to‘ldirilish tezligi, o‘quvdan keyin ishga kirganlar ulushi va rasmiy mehnat shartnomasi tuzilgan holatlar asosida baholanishi lozim.
Bunday tizim qaysi hududda qanday kasb va ko‘nikmaga talab ortib borayotganini ham ko‘rsatadi. Bu ma’lumotlar kasbga o‘qitish dasturlari va ta’lim buyurtmalarini real mehnat bozori talabiga muvofiqlashtirishga xizmat qiladi. Biroq sun’iy intellekt yakuniy qaror qabul qilmasligi, shaxsiy ma’lumotlar himoya qilinishi va algoritmdagi ehtimoliy kamsitish muntazam tekshirilishi zarur. To‘g‘ri joriy etilgan yechim yangi ish o‘rinlarini o‘z-o‘zidan yaratmaydi, ammo mavjud ish o‘rni bilan munosib xodimning bir-birini topishiga yordam beradi.
Manba: Xalqaro mehnat tashkiloti
Alisher Azizov
Barqaror rivojlanish markazi
bosh mutaxassisi