PARANS TIZIMI: TABIIY QUYOSh NURINI BINOLARGA OLIB KIRISH TEXNOLOGIYASI VA O‘ZBEKISTON UCHUN IMKONIYATLAR
Bugungi kunda dunyo aholisining 55 foizidan ortig‘i shaharlarda yashamoqda va 2050-yilga borib bu ko‘rsatkich 68 foizga yetishi kutilmoqda. Shu bilan birga, zamonaviy inson o‘zining uyg‘oq vaqtining 90 foizini bino ichkarisida o‘tkazadi. Ana shu holat inson sog‘lig‘i, unumdorligi va turmush sifatiga bevosita ta’sir etuvchi muhim omil — tabiiy yorug‘likka bo‘lgan ehtiyojni tobora muhim masalaga aylantirmoqda. Sun’iy yorug‘lik manbalari odamlarni kun davomida quyosh nurining to‘liq spektridan mahrum etadi, bu esa organizmning taxminan 24 soatlik davriylik bilan ishlaydigan ichki biologik soat buzilishiga, melatonin va kortizol gormonlari ishlab chiqarishining izdan chiqishiga hamda salomatlik bilan bog‘liq turli muammolarga olib keladi. Dunyo miqyosida tabiiy yorug‘likni binolar ichkarisiga olib kirish texnologiyalari keskin rivojlanish sari yo‘l oldi. Bu sohada paydo bo‘lgan eng innovatsion yechimlardan biri — Parans (Parans) optik tolali quyosh yorug‘ligi tizimi bo‘lib, u bugun jahonning o‘nlab mamlakatlarida muvaffaqiyatli qo‘llanilmoqda va energiya tejamkorligi, inson farovonligi va barqaror rivojlanish maqsadlariga xizmat qilmoqda.
PARANS TIZIMINING TEXNIK TUZILMASI VA ISHLASH PRINSIPI
Parans tizimi — Parans Solar Layting kompaniyasi tomonidan 2003-yilda ishlab chiqilgan va 2004-yildan boshlab tijorat miqyosida faoliyat yuritayotgan innovatsiya hisoblanadi. Bu texnologiyani yaratishda Shvetsiyaning Gyoteborg shahrida joylashgan nufuzli Chalmers texnologiya universiteti (Chalmers University of Technology) bilan keng ko‘lamli ilmiy-tadqiqot ishlari olib borilgan. Tizimning g‘oyasi sodda: quyosh nurini bino tashqarisiga / tom qismiga o‘rnatilgan kollektor orqali yig‘ish va uni optik tolali kabellar vositasida binoning eng ichkari xonalariga, hatto yer osti qavatlariga ham yetkazish.
Tizimning asosiy tarkibiy qismlari uch elementdan iborat. Birinchisi — tom yoki devorga o‘rnatiladigan quyosh kollektori. To‘rtinchi avlod SP4 (SP4) modeli bir kvadrat metrlik yuza bo‘lib, undagi yuzlab Fresnel linzalari (Fresnel lenses) patentlangan konstruksiya yordamida har bir quyosh nurini alohida optik tolaga yo‘naltiradi. Kollektor fotodatchik va mikroprotsessor yordamida quyoshning kun bo‘yi harakatini avtomatik ravishda kuzatib boradi. Bu jihatdan Parans kollektorlari aynan quyosh nuri sari burilib o‘sadigan kungaboqarga monand ish tutadi: bu treking jarayoni atigi 2 vatt elektr energiyasini sarf etadi — bu o‘ta sezilarsiz quvvat hisoblanadi.
Ikkinchisi — optik tolali kabellar. Har bir linza nurni diametri 0,75 millimetrga barobar bo‘lgan ingichka optik tolaga yo‘naltiradi. Bir necha tola bir-biriga biriktirilib, yakka kabel hosil qiladi. Parans tizimining eng so‘nggi avlodi — PLT6 modeli — ana shu nozik, egiluvchan kabellar orqali quyosh nurini 300 metrgacha uzunlikka uzatishga qodir. Kabellar devorlar ichidan, shiplarning yonma-yon bo‘shliqlaridan va boshqa konstruktiv elementlar orasidan osonlikcha o‘tkazilishi mumkin. Ularning egilish radiusi 50 millimetrga qadar kichik bo‘lishi mumkin, bu esa montajning nihoyatda oson kechishini ta’minlaydi.
Uchinchisi — yorug‘lik tarqatkichlar (luminaries) kabellar orqali yuborilgan tabiiy quyosh nurini xonaning istalgan nuqtasiga chiroyli va tekis tarzda tarqalishida yordam beradi. Tizim yorug‘likning to‘liq spektrini — ultrabinafsha, ko‘rinuvchi va infraqizil nurlarni saqlab qoladi. Bu jihatdan Parans yorug‘ligi LED yoki lyuminessent lampalardan tubdan farq qiladi: u hech qanday sun’iy sintez yoki transformatsiyasiz toza, haqiqiy quyosh nuridir.
PARANS TIZIMI JAHONDA QAYSI MAMLAKATLARDA QO‘LLANILMOQDA?
Parans tizimi bugungi kunda dunyoning bir qator mamlakatlarida keng joriy etilmoqda. Tizim eng avval Shvetsiyada — vatanida — 2004-yilda tijorat muomalasiga kiritildi va u yerda keng ommalashdi. Shvetsiyada Stokgolm studentlar uyi Freskati (Frescati) — ekologik Shvetsiya Kumush sertifikatiga sazovor bo‘lgan yashil bino — Parans tizimini joriy etdi. Tizim o‘rnatilgan ushbu binoda muhandislar Parans yechimini asoslab shuni ta’kidladi: "Biz yorug‘likni binoning chuqur qismiga olib kirish uchun Parans yorug‘ligini tanladik, chunki bino yashil ko‘rinishga ega va bu innovatsion yechim unga mos edi". Jahon miqyosida kompaniya vakillari va distribyutorlari mavjud mamlakatlar ro‘yxatiga AQSH, Kanada, Ispaniya, Buyuk Britaniya, Shveysariya, Xitoy, Gretsiya, Italiya, Niderlandiya, Polsha va Janubiy Koreya kiradi. Meksika, Sloveniya, Xorvatiya, Pokiston, Malta va Malayziya bozorlarida ham tizim tarqatilmoqda.
Parans qo‘llanilayotgan sohalar nihoyatda keng: ofis binolari, ta’lim muassasalari (maktablar, universitetlar), tibbiyot muassasalari (kasalxonalar, tibbiy markazlar), savdo markazlari, muzeylar, galereyalar, yer osti metro stansiyalari, sport zallari va xonadonlar. Tizim ayniqsa derazasi yo‘q yoki yorug‘lik kam tushadigan zinapoyalar, yo‘laklar, konferens-zallar, operatsiya xonalari va boshqa yopiq hududlarga toza tabiiy yorug‘lik berishda g‘oyat samarali.
INSON SOG‘LIG‘I VA FAROVONLIGIGA TA’SIRI: ILMIY ASOS
Parans tizimining inson salomatligiga ijobiy ta’siri faqat yorug‘lik ta’minoti bilan cheklanmaydi. Tizim to‘liq spektrli tabiiy quyosh nurini — butun holatida uzatadi. Aniq isbotlanganki, ana shu to‘liq spektrli tabiiy yorug‘lik inson organizmidagi melatonin va kortizol gormonlari balansini normal ushlab turadi. Melatonin — uyqu gormoni — kechasi ko‘p, kunduzi kam ishlab chiqarilsa, sirkadian (ichki biologik soati) ritm normal funksiya qiladi. Buning natijasida odamlar kunduzi hushyor, kechasi esa yaxshi uxlaydilar.
Ilmiy tadqiqotlar natijasiga ko‘ra, tabiiy yorug‘likka boy muhitda ishlaydigan xodimlar sun’iy yorug‘lik ostidagilarga qaraganda 16 foizga ko‘proq unumdor ishlaydi. Maktab o‘quvchilariga nisbatan olib qarasak, tabiiy yorug‘lik mavjud sinfxonalarda dars o‘qiganda bolalarning o‘zlashtirishi va diqqatni jamlash qobiliyati sezilarli darajada yaxshi bo‘lishi isbotlangan. Kasalxonalarda esa tabiiy yorug‘lik bemorlarning tuzalish jarayonini tezlashtiradi, og‘riqni kamaytiradi va kayfiyatni yaxshilaydi. Aynan shuning uchun Parans tizimi tibbiyot muassasalarida keng qo‘llaniladi.
BMT BARQAROR RIVOJLANISH MAQSADLARI VA PARANS TIZIMI
BMTning 2030-yilgacha bo‘lgan Barqaror Rivojlanish kun tartibi 17 global maqsadni o‘z ichiga oladi. Parans tizimi ana shu maqsadlarning bir nechtasini bevosita qo‘llab-quvvatlaydi va ularning amalga oshirilishiga samarali hissa qo‘shadi.
BRM 7 — «Arzon va toza energiya». 2030-yilgacha barcha aholiga arzon, ishonchli va zamonaviy energiya xizmatlariga keng imkoniyat yaratish ni, qayta tiklanuvchi energiya ulushini global energiya balansida sezilarli darajada oshirishni va energiya samaradorligini ikki baravar yaxshilashni ko‘zlaydi. Parans tizimi juda kam energiya sarflab, butun binoni kunduzi tabiiy yorug‘lik bilan ta’minlaydi. Bu bilan sun’iy yorug‘lik uchun sarflanadigan elektr energiyasini 60 foizga yaqin tejash mumkin. Ispaniya Kordova universitetidagi tadqiqotlar ko‘rsatishicha, geliostatik yorug‘lik tizimlari bo‘lgan xonalarda sun’iy yorug‘likka bo‘lgan sarf-xarajatni 64 foizgacha kamaytirish mumkin. Bu ko‘rsatkich global miqyosda qaralsa, binolar va sanoat sektoridagi umumiy elektr iste’molini 14 foizga kamaytirishga xizmat qiladi — bu esa taxminan 1 300 ta o‘rtacha quvvatli elektr stansiyasining ishini qisqartirishga tenglashadi.
BRM 3 — «Sog‘liq va farovonlik». To‘liq spektrli tabiiy quyosh nuri inson organizmini to‘g‘ri ishlashini ta’minlaydigan biologik "zaryadlovchi"dir. Parans tizimi bino ichida tabiiy nur yo‘qligidan kelib chiqadigan ruhiy tushkunlik, uxlay olmaslik, diqqatning pasayishi va immunitetning susayishi kabi muammolarni bevosita kamaytirishga yordam beradi. Binolar va sanoat sektorida elektr iste’moli dunyo bo‘yicha umumiy energiya sarfining 55 foizini tashkil etadi, va bu sohadan CO₂ chiqindilari maqbul darajaga tushmaguncha, aholi salomatligiga iqlim o‘zgarishining ta’siri davom etadi. Parans tizimi shu muammoni ham ikkala tomonidan — sog‘liqni to‘g‘ridan to‘g‘ri yaxshilash va iqlim o‘zgarishini sekinlashtirish yo‘li orqali yechadi.
BRM 11 — «Barqaror shaharlar va aholi punktlari». Dunyo aholisining tobora ko‘p qismi shaharlarda yashayotganligi va zamonaviy binolar tobora ko‘p qavatli, darchasiz yoki kam darchali xonalarga ega bo‘layotganligi tufayli, binolar ichidagi yorug‘lik muammosi yanada keskinlashmoqda. Parans LEED, BREEAM va WELL Building Standard kabi xalqaro yashil bino sertifikatlash tizimlarining talablarini qondirishda arxitektorlarga yordam beradi. Ushbu sertifikatlar natijasida mulk qiymati oshadi, ish berish madaniyati yaxshilanadi va shaharlar barqarorligiga hissa qo‘shiladi.
BRM 13 — «Iqlim muammolari bo‘yicha choralar ko‘rish». Parans tizimi yorug‘lik uchun sun’iy elektr sarfini kamaytirish orqali CO₂ va boshqa issiqxona gazlari chiqindilarini sezilarli kamaytiradi. Binolar global issiqxona gazlari chiqindilarining 35 foizidan ko‘prog‘ini hosil qiladi — binolar sektoridagi bu zararni kamaytirishning eng samarali yo‘llaridan biri esa tabiiy yorug‘lik texnologiyalarini joriy etishdir. Parans tizimi shu maqsadni samarali amalga oshiradi.
ENERGIYA TEJAMKORLIGI VA TABIIY ENERGIYADAN FOYDALANISH IMKONIYATLARI
Parans tizimi — energiya samaradorligi nuqtayi nazaridan — sun’iy yorug‘lik tizimlaridan tubdan farq qiladi. Hattoki eng rivojlangan LED texnologiyalari ham elektr energiyasini iste’mol qiladi, tarmoq yo‘qotishlari va ko‘p pog‘onali konversiya jarayonlari natijasida umumiy samaradorlik pasayadi. Parans esa to‘g‘ridan to‘g‘ri, hech qanday konversiyasiz va yo‘qotishsiz quyosh nurini ishlatadi. Tizim kunduzi aynan yorug‘lik eng ko‘p kerak bo‘lgan vaqtda — maksimal quvvat beradi. Ma’lumotlarga ko‘ra, binolardagi yorug‘lik uchun elektr sarfining 40 foizi kunduzi tabiiy yorug‘lik tashqarida mo‘l bo‘lgan vaqtda sarflanadi. Parans ana shu 40 foizni deyarli nolga tushira oladi.
Tizim umumiy quyosh energiyasini kompleks ishlatish va umumiy tizimiga qo‘shish imkoni ham mavjud. ScienceDirect jurnalida chop etilgan tadqiqotga ko‘ra, gibrid optik tolali yorug‘lik va quyosh fotoelektr tizimida — kunduzi quyosh nurini bir vaqtda yorug‘lik maqsadida va fotoelektr qurilma orqali elektr hosil qilish uchun ishlatish mumkin. Bundan tashqari, optik tolali kollektor yaratayotgan issiqlik suv isitish uchun ishlatilishi mumkin. Parans tizimidagi Helios modeli esa 10 000 marta zichlashtirilgan quyosh nuridan issiqlik terapiya maqsadida foydalanish imkonini yaratadi. Bu yerda tizim «issiqlik» moduliga ulash orqali issiq suv ishlab chiqarishga integratsiya qilinishi mumkin — bu imkoniyat maqolaning keyingi bo‘limida batafsil ko‘rib chiqiladi.
Parans tizimi «aqlli bino» (Smart Building) konsepsiyasiga ham to‘liq javob beradi. Tizim parans bulutli platformasi (Parans Cloud) deb ataluvchi bulutli platformaga ulangan bo‘lib, u orqali real vaqt rejimida uzoqdan diagnostika, dasturiy yangilanishlar, spektral sensing va AI asosidagi optimizatsiya amalga oshiriladi. Sun’iy intellekt yordamida tizim foydalanish shablonlarini o‘rganib, energiya samaradorligini yanada oshirishi mumkin. Bu Parans texnologiyasini nafaqat yorug‘lik yechimi, balki aqlli bino boshqaruv tizimining asosiy tarkibiy qismiga aylantiradi.
O‘ZBEKISTON SHAROITIDA PARANS TIZIMINI QO‘LLASH IMKONIYATLARI
O‘zbekiston — Markaziy Osiyoning eng ko‘p aholili mamlakati bo‘lib, 38,4 million kishidan oshgan aholiga ega. Mamlakat o‘zining geografik joylashuvi va iqlimiga ko‘ra, Parans tizimi uchun nihoyatda qulay sharoitga ega. Xalqaro Energetika Agentligi (IEA) ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekistonning umumiy quyosh energiyasi potensiali 2 134 × 10³ Petajoulni, texnik potensiali esa 7 411 Petajoulni tashkil etadi — bu mamlakatning hozirgi birlamchi energiya iste’molidan deyarli to‘rt baravar ko‘pdir. O‘zbekistondagi global gorizontal nurlanish (GHI) ko‘rsatkichi bir kvadrat metrga sutkasiga 4,52 kVt·soatni tashkil etadi — bu Ispaniya (4,64 kVt·soat) va Italiya (4,07 kVt·soat) kabi yaxshi quyosh sharoiti bilan mashhur Yevropa davlatlaridan baland. Parans tizimining samaradorligi esa to‘g‘ridan to‘g‘ri quyosh nurlanishi intensivligiga bog‘liq bo‘lganligi tufayli, O‘zbekiston bu texnologiyadan foydalanish uchun dunyoning eng imtiyozli mintaqalaridan biridir.
Davlat siyosati nuqtayi nazaridan ham O‘zbekiston Parans kabi innovatsion texnologiyalarni qabul qilishga tayyor. Mamlakat 2030-yilgacha 27 gigavatt qayta tiklanuvchi energiya quvvati va umumiy elektr ishlab chiqarishda qayta tiklanuvchi energiya ulushini 54foizga yetkazish maqsadini qo‘ydi. 2025-yil 1-iyundan boshlab yangi tartib joriy etildi: endilikda yangi qurilayotgan hamda rekonstruksiya qilinayotgan barcha obyektlarga texnik ruxsatnoma berishda ularda qayta tiklanuvchi energiya manbalari, muqobil isitish va energiya tejovchi tizimlarning mavjudligi majburiy shart etib belgilandi. O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev imzolagan farmon asosida yangi binolar va ijtimoiy obyektlarda ko‘chmas mulk, soliq, issiqlik ta’minoti va energiya tejamkorligiga doir keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda.
2025-yilda O‘zbekistonda quyosh, shamol va GESlar orqali 16,8 mlrd kVt⋅soat "yashil"energiya ishlab chiqarildi, bu 2024-yilga nisbatan 29 foizga ko‘pdir. elektr ishlab chiqardi— bu 2024-yilga nisbatan 29% baravar ko‘p. Bunday sharoitda Parans tizimini O‘zbekiston sharoitida texnik-iqtisodiy jihatdan chuqur o‘rganish va pilot loyihalar asosida sinovdan o‘tkazish maqsadga muvofiq, mamlakatning yorug‘lik uchun elektr sarfini sezilarli darajada kamaytirish mumkin. Masalan, Toshkentdagi ko‘p qavatli uy yoki ofis binosi uchun o‘rtacha bir Parans SP4 kollektori bir kunda 8-10 soat yorug‘lik bilan to‘liq ta’minlashi va bir yoki bir necha xonani umuman sun’iy yorug‘liksiz, toza kun nuridan foydalangan holda ta’minlashi mumkin. Bu hisoblash bo‘yicha bir yilda mamlakat bo‘yicha necha million kVt·soat elektr energiyasi tejalishini tasavvur qilish mumkin.
O‘zbekistonda ko‘p qavatli uylarning zichlashuvi, ayniqsa Toshkent, Samarqand, Buxoro kabi yirik shaharlarda yangi kvartallar barpo etilishi davom etmoqda. Ana shu yangi binolarda Parans tizimini loyihalash bosqichidan boshlab — yorug‘lik uchun infratuzilma sifatida ko‘rib chiqilsa, arxitektura yechimlari bilan mukammal uyg‘unlashadi.
O‘zbekistondagi ta’lim va tibbiyot muassasalari ham Parans texnologiyasidan bevosita foyda olishi mumkin. Mamlakatda ko‘plab maktab sinfxonalari, poliklinikalar va kasalxonalarning ichki xonalariga tabiiy yorug‘lik kam tushadi yoki tushmaydi. Parans tizimi ularda yorug‘, sog‘lom va hayotiy muhit yaratishi mumkin. Bu esa o‘quvchilarning o‘zlashtirishi, shifokorlar va hamshiralarning ish unumdorligi hamda bemorlarning tuzalish tezligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. O‘zbekiston hukumati ijtimoiy binolar bo‘yicha investitsion loyihalarni amalga oshirishda Jahon banki, ATB va boshqa xalqaro tashkilotlar bilan faol hamkorlik qilayotgan ekan, Parans tizimini ana shu loyihalarga kiritish imkoniyatlari nihoyatda kengdir.
JORIY ETISHDAGI TO‘SIQLAR
Parans tizimini O‘zbekistonda keng miqyosda joriy etishda bir qator muammolar va to‘siqlar ham mavjud. Birinchidan, dastlabki o‘rnatish xarajatlari nisbatan yuqori. Yirik SP4 tizimining narxi 10 000 AQSH dollaridan boshlanadi va qator SP4 va kabellar, yorug‘lik tarqatkichlari majmui bilan birga narx ko‘tariladi. Ammo Xitoyda ishlab chiqarishning tezlashishi va ommalashishi bilan narxlar tushishi kutilmoqda. PLT6 Mini va Helios kabi yengilroq modellar narxi ancha past va yakka uylar uchun allaqachon amalda foydalanilmoqda.
Ikkinchidan, O‘zbekistonda bu soha bo‘yicha malakali montajchi va muhandislar tanqisligi mavjud. Bu muammoni bartaraf etish uchun Parans kompaniyasi yoki ularning regional distribyutorlari bilan hamkorlikda malaka oshirish kurslari va dasturlari tashkil etilishi lozim. Davlat tomonidan bu jarayon «Yashil iqtisodiyot» dasturi, BMT Taraqqiyot Dasturi va BMT Atrof-muhit bo‘yicha dasturi loyihalari doirasida moliyalashtirilishi mumkin. Uchinchidan, tizimga nisbatan ommaviy ma’lumot va xabardorlik kam. O‘zbekistonda Parans tizimi haqida amaliy axborot deyarli yo‘q. Uni maqsadli axborot kampaniyalari, Toshkent shahridagi pilot loyihalar, Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligi kanallari orqali ommaga targ‘ib etishni mutaxassislar tomonidan o‘rganib chiqish kerak.
Parans optik tolali quyosh yorug‘ligi tizimi — insoniyatning yorug‘likka bo‘lgan ehtiyojini tabiat bilan uyg‘unlashgan holda qondirishning ajoyib namunasi. Shvetsiya muhandislik tafakkuri mahsuli bo‘lgan va Xitoyning yirik sanoat quvvatlarida ommaviy ishlab chiqarilayotgan ushbu innovatsiya allaqachon global miqyosni zabt etdi. AQSHning zamonaviy tibbiyot komplekslaridan tortib, Skandinaviya oliygohlari va kunchiqar yurt — Yaponiyagacha bo‘lgan hududlarda bu texnologiya ko‘plab insonlarning hayot sifatini yangi bosqichga olib chiqdi. Quyosh nurini binolar ichiga — hatto 100 qavatli inshootlarning yer osti qatlamlariga — zaruriy jihozlarsiz va elektr xarajatisiz olib kirish qobiliyati Bu xususiyatlar «Parans» texnologiyasini BMTning Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish yo‘lidagi eng samarali va istiqbolli yechimlardan biriga aylantiradi.
BRM 7 (toza energiya), BRM 3 (sog‘liq), BRM 11 (barqaror shaharlar) va BRM 13 (iqlim) maqsadlarini bir vaqtda ta’minlaydigan Parans tizimi nafaqat texnologik innovatsiya, balki ijtimoiy va ekologik transformatsiya vositasidir. Sun’iy yorug‘lik sarfini 60 foizgacha yaqin kamaytirish, CO₂ chiqindilarini binolar sektori doirasida sezilarli tushirish, odamlar salomatligi va unumdorligini yaxshilash — bular barchasi bitta hal qiluvchi texnologik qaror asosida erishiladigan natijalardir.
O‘zbekiston uchun Parans texnologiyasi ikki jihatdan foydali ahamiyatga ega. Birinchidan, mamlakatning dunyodagi eng yuqori quyosh nurlanishi mintaqalaridan birida joylashganligi va aholi zichligi o‘sishi bilan yuzaga chiqayotgan yorug‘lik va energiya muammolarini yechishda. Ikkinchidan, ko‘p qavatli uylardagi eskirgan issiq suv tarmog‘ini muqobil gibrid tizim orqali almashtirish yoki to‘ldirish yo‘lida. O‘zbekistonda 2025-yildan boshlangan issiqlik ta’minoti islohoti va «O‘zbekiston — 2030» strategiyasi doirasidagi yashil tashabbuslar — «Parans» gibrid tizimini milliy darajada tatbiq etish uchun eng qulay huquqiy va siyosiy sharoitlarni shakllantirdi. Shuning uchun O‘zbekistonda Parans tizimini pilot loyihalar orqali sinab ko‘rish — masalan, Toshkent shahridagi bir yoki ikki yangi kvartal binosi uchun — ushbu texnologiyaning iqtisodiy va ijtimoiy samarasini amalda sinab ko‘rishga imkon beradi. Agar mamlakat Parans texnologiyasini keng miqyosda joriy etsa, u nafaqat aholi uchun toza yorug‘lik va issiq suv ta’minotini yaxshilaydi, balki O‘zbekistonni Markaziy Osiyoning «yashil» va «aqlli» binolar texnologiyalari yo‘nalishida birinchilardan bo‘lgan mamlakatga aylantirishi mumkin.