Markaziy Osiyo davlat rahbarlarining maslahat uchrashuvlari (Consultative Meetings of Central Asian Heads of State) soʼnggi yetti yil mobaynida mintaqadagi eng muhim siyosiy va strategik muloqot maydonlaridan biri sifatida shakllandi. Bu format 2018 yilda Ostonada Prezident Shavkat Mirziyoev tashabbusi bilan yoʼlga qoʼyilgan boʼlib, oʼsha vaqitdan beri doimiy ravishda oʼtkazilib kelmoqda. Ushbu tashabbus mintaqaviy hamkorlikni yangi bosqichga olib chiqdi va davlat rahbarlari uchun ochiq muloqot, oʼzaro ishonchni mustahkamlash hamda umumiy manfaatlar atrofida birlashish imkoniyatini yaratdi.
Joriy haftada Toshkentda boʼlib oʼtadigan yettinchi maslahat uchrashuvi ayniqsa muhim ahamiyatga ega. Chunki u nafaqat mintaqaviy hamkorlikni chuqurlashtirishga, balki global barqaror rivojlanish maqsadlari (BRM) bilan uygʼunlashgan yangi yoʼnalishlarni belgilashga xizmat qiladi. Bu esa Markaziy Osiyo davlatlari uchun xalqaro maydondagi nufuzni oshirish, iqtisodiy va ekologik barqarorlikni taʼminlash, shuningdek, umumiy rivojlanish strategiyalarini global tendentsiyalar bilan uygʼunlashtirish imkoniyatini taqdim etadi.
Toshkent mintaqaviy hamkorlikning yangi kun tartibini shakllantirish maqsadida maslahat jarayonining huquqiy asoslarini mustahkamlashga qaratilgan kontseptual hujjatlarni tayyorlamoqda. Kutilayotgan uchrashuvda Oʼzbekiston siyosiy muloqotni chuqurlashtirish, transport aloqalarini kengaytirish, chegaralararo savdoni rivojlantirish va iqtisodiy hamkorlikning yangi yoʼnalishlarini yoʼlga qoʼyish boʼyicha tashabbuslarni taqdim etishni rejalashtirmoqda.
Sammitda, shuningdek, suv resurslari va energetika sohasidagi hamkorlik, iqlim oʼzgarishiga qarshi kurash choralari hamda tabiiy resurslarni barqaror boshqarish masalalari ham muhokama qilinadi.
Tashkilot tarixi va vazifalari
Markaziy Osiyo davlat rahbarlarining maslahat uchrashuvlari tarixiga nazar tashlar ekanmiz, uning ilk bosqichi 2018 yil 15 martda Ostonada oʼtgan yigʼilishdan boshlanadi. Bu uchrashuv mintaqadagi siyosiy muloqotning yangi formati sifatida tarixga kirdi. Chunki undan oldingi oʼn yil davomida davlat rahbarlari bunday darajadagi umumiy maydonda yigʼilmagan edi. Shu jihatdan, Ostona uchrashuvi mintaqaviy hamkorlikni qayta tiklash va yangi bosqichga olib chiqishda muhim qadam boʼldi.
Maslahat kengashining asosiy vazifalari bir nechta yoʼnalishni qamrab oladi. Birinchidan — u mintaqaviy xavfsizlik va barqarorlikni taʼminlashga qaratilgan. Bu maqsadda davlatlar oʼzaro ishonchni mustahkamlash, chegara xavfsizligi va terrorizmga qarshi kurashda hamkorlikni yoʼlga qoʼyishga intiladi.
Ikkinchidan — kengash savdo, transport va energetika sohalarida hamkorlikni kuchaytirishni maqsad qiladi. Mintaqa davlatlari uchun tranzit yoʼlaklari, energetika resurslarini samarali boshqarish va savdo aloqalarini kengaytirish strategik ahamiyatga ega.
Uchinchi muhim yoʼnalish — ekologik muammolar va suv resurslarini boshqarishda umumiy yondashuv ishlab chiqish. Markaziy Osiyoda suv taqchilligi, choʼllanish va atrof-muhit muammolari barqaror rivojlanishga jiddiy taʼsir koʼrsatadi. Shu bois, kengashda bu masala doimiy ravishda muhokama qilinadi va davlatlar oʼzaro yechim topishga harakat qiladi.
Toʼrtinchi — vazifa madaniy va gumanitar aloqalarni mustahkamlashdir. Mintaqa xalqlari tarixiy, madaniy va maʼnaviy jihatdan uzviy bogʼliq boʼlgani uchun, bu sohadagi hamkorlik nafaqat xalqlar oʼrtasidagi doʼstlikni kuchaytiradi, balki umumiy identifikatsiya va birlikni ham mustahkamlaydi.
Shu tariqa, maslahat uchrashuvlari tarixiy jihatdan yangi format sifatida paydo boʼlib, uning vazifalari mintaqaviy barqarorlikdan tortib iqtisodiy va madaniy hamkorlikkacha boʼlgan keng qamrovli yoʼnalishlarni oʼz ichiga oladi.
Maslahat kengashining boshqa tashkilotlardan farqi va ustunligi
Markaziy Osiyo davlat rahbarlarining maslahat kengashi oʼz tabiatiga koʼra rasmiy xalqaro tashkilot emas, balki davlat rahbarlari uchun ochiq muloqot maydoni hisoblanadi. Uning asosiy xususiyati — informal formatda tashkil etilishi va byurokratik tuzilmalardan xoli boʼlishida namoyon boʼladi.
Farqlari: Shanxay Hamkorlik Tashkiloti (ShHT) yoki Yevroosiyo Iqtisodiy Ittifoqi (EOII) kabi integratsion tashkilotlardan farqli ravishda maslahat kengashi hech qanday doimiy kotibiyat, institutsional organlar yoki majburiy qaror qabul qilish mexanizmlariga ega emas. Bu kengashda qabul qilingan qarorlar maslahat va kelishuv asosida amalga oshiriladi, yaʼni davlatlar oʼz milliy manfaatlarini hisobga olgan holda ixtiyoriy tarzda ishtirok etadi.
Ustunliklari:
Birinchidan, kengash haqqoniy va ochiq muloqot imkoniyatini yaratadi. Davlat rahbarlari byurokratik toʼsiqlarsiz toʼgʼridan-toʼgʼri muloqot qilish imkoniga ega boʼladi.
Ikkinchidan, mintaqaviy yetakchilarning shaxsiy ishtirokini taʼminlaydi. Bu esa ishonch muhitini mustahkamlaydi va strategik masalalarni samarali muhokama qilishga sharoit yaratadi.
Uchinchidan, kengashning moslashuvchan va tezkor formati uning eng katta afzalliklaridan biri hisoblanadi. Chunki u rasmiy tashkilotlardan farqli ravishda murakkab byurokratik jarayonlarga bogʼlanmagan va dolzarb masalalarni tezkor muhokama qilish imkoniyatini taqdim etadi.
Shu tariqa, maslahat kengashi rasmiy xalqaro tashkilotlardan farqli ravishda sodda, samarali va ishonchli muloqot maydoni sifatida mintaqaviy hamkorlikni mustahkamlashda muhim oʼrin tutadi.
Oʼzbekistonning roli va BRM bilan uygʼunlik
Markaziy Osiyo davlat rahbarlarining maslahat uchrashuvlari formati ilk bor Prezident Shavkat Mirziyoev tashabbusi bilan yoʼlga qoʼyilgan va bu jarayonda Oʼzbekiston uning asosiy harakatlantiruvchi kuchiga aylangan. Mamlakatning faol ishtiroki va tashabbuskorligi natijasida maslahat kengashi mintaqaviy hamkorlikning samarali platformasiga aylandi.
BRM bilan uygʼunlik masalasi Oʼzbekistonning bu formatdagi ishtiroki orqali yaqqol namoyon boʼladi.
Birinchidan — ekologik barqarorlikka eʼtibor qaratiladi. Suv resurslarini samarali boshqarish, choʼllanishga qarshi kurash va atrof-muhitni muhofaza qilish mamlakatning BRMga uygʼun yoʼnalishlaridan hisoblanadi.
Ikkinchidan — iqtisodiy oʼsish va savdo integratsiyasiga alohida urgʼu beriladi. Mintaqaviy savdo yoʼlaklarini rivojlantirish, transport va energetika sohalaridagi hamkorlikni kuchaytirish orqali Oʼzbekiston BRMning iqtisodiy oʼsish va barqaror infratuzilma maqsadlariga hissa qoʼshmoqda.
Uchinchidan — inson kapitalini rivojlantirish masalasi muhim ahamiyatga ega. Taʼlim va sogʼliqni saqlash sohalaridagi islohotlar, yoshlar va ayollar imkoniyatlarini kengaytirish orqali mamlakat BRMning ijtimoiy rivojlanish yoʼnalishlarini amalga oshirmoqda.
Umumiy rivojlanishdagi ahamiyati esa bir nechta yoʼnalishda namoyon boʼladi:
Mintaqaviy barqarorlik orqali global investitsiyalarni jalb qilish imkoniyati kengayadi.
Transport va logistika markazi sifatida Oʼzbekistonning roli kuchayadi, bu esa mintaqaviy integratsiyani chuqurlashtiradi.
Madaniy va gumanitar aloqalar orqali xalqlar oʼrtasidagi birlik mustahkamlanadi, bu esa umumiy rivojlanishga ijobiy taʼsir koʼrsatadi.
Shu tariqa, Oʼzbekistonning maslahat kengashidagi ishtiroki va tashabbuskorligi nafaqat mintaqaviy hamkorlikni chuqurlashtirishga, balki global barqaror rivojlanish maqsadlari bilan uygʼunlashgan strategiyalarni amalga oshirishga xizmat qilmoqda.
Markaziy Osiyo davlat rahbarlarining maslahat uchrashuvlari yetti yil davomida mintaqaviy hamkorlikning eng samarali mexanizmlaridan biri sifatida shakllandi. Ushbu format davlat rahbarlari uchun ochiq muloqot maydonini yaratib, mintaqadagi siyosiy, iqtisodiy va gumanitar jarayonlarni muvofiqlashtirishda muhim platformaga aylandi.
Toshkentda oʼtadigan yettinchi maslahat uchrashuvi ayniqsa ahamiyatli bosqich hisoblanadi. Chunki u nafaqat mintaqaviy integratsiyani chuqurlashtirishga, balki global barqaror rivojlanish maqsadlari (BRM) bilan uygʼunlashgan yangi strategik yoʼnalishlarni belgilashga xizmat qiladi. Bu jarayonda davlatlar suv resurslarini boshqarish, ekologik barqarorlikni taʼminlash, iqtisodiy oʼsishni ragʼbatlantirish va inson kapitalini rivojlantirish kabi yoʼnalishlarda umumiy maqsadlarga erishish uchun birlashmoqda.
Oʼzbekistonning tashabbusi va yetakchi roli bu jarayonda alohida ahamiyatga ega. Prezident Shavkat Mirziyoevning mintaqaviy muloqotni qayta tiklash tashabbusi natijasida maslahat kengashi hayotga tatbiq etildi va bugungi kunda u nafaqat mintaqaviy, balki global rivojlanish jarayonlari bilan uygʼunlashgan holda amalga oshirilmoqda. Oʼzbekistonning faol ishtiroki va strategik yoʼnalishlari mintaqada barqarorlikni taʼminlash, xalqaro investitsiyalarni jalb qilish va transport-logistika markazi sifatida mamlakatning rolini kuchaytirishga xizmat qilmoqda.
Shu bilan birga, maslahat uchrashuvlari madaniy va gumanitar aloqalarni mustahkamlash orqali xalqlar oʼrtasidagi birlikni kuchaytiradi. Bu jarayon nafaqat mintaqaviy hamkorlikni, balki global miqyosdagi tinchlik va barqaror rivojlanishni taʼminlashga ham hissa qoʼshadi.
Xulosa qilib aytganda, Toshkentdagi yettinchi maslahat uchrashuvi Markaziy Osiyo davlatlari uchun yangi strategik bosqichni anglatadi. U mintaqaviy hamkorlikni global barqaror rivojlanish maqsadlari bilan uygʼunlashtirish orqali nafaqat mintaqada, balki xalqaro maydonda ham muhim ahamiyat kasb etadi. Oʼzbekistonning tashabbuskorligi va yetakchi roli esa bu jarayonda mintaqaviy hamkorlikni global tendentsiyalar bilan uygʼunlashtirishga xizmat qilmoqda.
Barqaror rivojlanish markazi
bosh mutaxassisi
Shuxrat Xojimurodov