Oʻttiz besh yil — tarix uchun qisqa, inson hayoti uchun esa butun bir avlod umri. 1991-yil 31-avgustda Oʻzbekiston davlat mustaqilligini qayta tiklab, oʻz taraqqiyot yoʻlini, ichki va tashqi siyosatini mustaqil belgilash huquqiga ega boʻldi. Shu davrda suveren davlat institutlari barpo etildi, milliy manfaatlarga asoslangan tashqi siyosat shakllandi, iqtisodiyot va jamiyat bosqichma-bosqich yangilandi.
Biroq mustaqillikning eng katta qiymati davlat ramzlari va xalqaro maqom bilangina oʻlchanmaydi. U insonning oʻz yurtida qadr topishi, adolatga ishonishi, munosib mehnat qilishi, farzandining sifatli taʼlim olishi va kelajakka ishonch bilan qarashida namoyon boʻladi. Shu maʼnoda 35 yillik yoʻl — faxrlanish uchun asos boʻlish bilan birga, erishilgan natijalarni xolis baholash va yangi vazifalarni belgilash nuqtasidir.
Tarixiy poydevordan zamonaviy davlatchilikka
Bugungi Oʻzbekiston tarixi boʻsh joydan boshlangan emas. Qadimgi Xorazm, Baqtriya, Soʻgʻd va Qangʻdan tortib, somoniylar, qoraxoniylar, xorazmshohlar, Amir Temur va temuriylar davrigacha boʻlgan davlatchilik tajribasi ushbu zaminda boshqaruv, huquq, diplomatiya, shaharsozlik, savdo va ilm-fan anʼanalari shakllanganini koʻrsatadi. Zamonaviy respublika bu tarixiy tuzilmalarning aynan davomi emas, ammo xalqimizning koʻp asrlik davlatchilik xotirasi va oʻz taqdirini oʻzi belgilash irodasining yangi siyosiy-huquqiy ifodasidir.
Mustaqillikning dastlabki bosqichida davlat suverenitetining siyosiy, huquqiy, iqtisodiy va xavfsizlik poydevori yaratildi. Konstitutsiya qabul qilindi, milliy valyuta joriy etildi, Qurolli Kuchlar, parlament, fuqarolik va tashqi siyosat institutlari shakllantirildi. Murakkab sharoitda tinchlik va barqarorlikni saqlash, bozor iqtisodiyotiga bosqichma-bosqich oʻtish mamlakatning keyingi taraqqiyoti uchun asos boʻldi.
2016-yildan Prezidentimiz rahbarligida taraqqiyotning yangi bosqichi boshlandi. Davlat idoralarining xalqqa xizmat qilishi, inson qadri, ochiqlik, yaxshi qoʻshnichilik, kambagʻallikni qisqartirish va «yashil» taraqqiyot islohotlarning ustuvor yoʻnalishlariga aylandi. Bu ikki bosqichni qarama-qarshi qoʻyish emas, balki davlatchilikni barpo etishdan uni inson manfaatlariga yanada yaqinlashtirishga qaratilgan uzviy jarayon sifatida koʻrish toʻgʻri boʻladi. Davlatimiz rahbari taʼkidlaganidek, «Eng muhimi, islohotlarimizda har bir oila, har bir insonning kundalik hayotini yaxshilashga asosiy eʼtiborni qaratdik».
Bu tarixiy uzviylikning yorqin timsoli Prezidentimiz tashabbusi bilan barpo etilgan Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazidir. 2026-yil 17-martda rasman ish boshlagan markaz noyob qoʻlyozmalarni namoyish etish bilangina cheklanmay, ajdodlarimizning jahon ilm-fani va madaniyatiga qoʻshgan hissasini zamonaviy texnologiyalar asosida oʻrganish va targʻib etishga xizmat qilmoqda. «Smithsonian Magazine» jurnali uni 2026-yilda dunyoda ochilishi eng koʻp kutilayotgan oʻn muzey qatoriga kiritdi. 1-iyun holatiga markazga yarim million mahalliy va xorijiy mehmon tashrif buyurgani esa milliy merosga qiziqishning amaliy ifodasidir. Bolalar muzeyi va innovatsion ekspozitsiyalar yosh avlodga tarixni faqat tomosha qilish emas, uni anglash va oʻzligining bir qismi sifatida his etish imkonini bermoqda.
Suveren ovozdan mintaqaviy tashabbuskorlikka
Oʻzbekiston 1992-yil 2-martda Birlashgan Millatlar Tashkilotiga (BMT) aʼzo boʻlib, xalqaro huquqning teng subyektiga aylandi. Oʻzbekiston 1993-yilda BMT Bosh Assambleyasi minbaridan Markaziy Osiyoda yadro qurolidan xoli hudud barpo etish gʻoyasini ilgari surdi. Mintaqa davlatlarining mazkur tashabbusni amalga oshirishga qaratilgan rasmiy muzokara jarayoni 1997-yilda Toshkentda yangi bosqichga koʻtarildi va uzoq muzokaralardan soʻng mintaqaviy shartnoma hamda xalqaro majburiyatga aylandi. Bu mustaqil davlatning milliy tashabbusi umumiy xavfsizlik manfaatiga xizmat qilishi mumkinligini namoyon etgan dastlabki yirik natijalardan edi.
Keyingi yillarda Markaziy Osiyo Oʻzbekiston tashqi siyosatining ustuvor yoʻnalishiga aylandi. Davlat rahbarlarining Maslahat uchrashuvlari yoʻlga qoʻyildi, chegaralar ochildi, transport, savdo, madaniy va qarindoshlik aloqalari faollashdi. BMT Bosh Assambleyasining 2018-yildagi tinchlik, barqarorlik va izchil taraqqiyotga doir rezolyutsiyasi mintaqada shakllangan yangi siyosiy muhitni xalqaro darajada qoʻllab-quvvatladi. 2026-yil 2-aprelda qabul qilingan Markaziy Osiyoda mintaqaviy hamkorlik va iqtisodiy integratsiyani mustahkamlashga qaratilgan yangi rezolyutsiya esa ishonch muhitini innovatsiya, ish oʻrinlari va barqaror oʻsishga xizmat qiladigan amaliy sheriklik bilan toʻldirish vazifasini belgiladi.
«Maʼrifat va diniy bagʻrikenglik», Orolboʻyini ekologik innovatsiyalar va texnologiyalar hududi deb eʼlon qilish, parlamentlarning Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishdagi rolini kuchaytirish kabi tashabbuslarning BMT rezolyutsiyalariga aylangani Oʻzbekiston diplomatiyasi umumjahon muammolariga yechim taklif etayotganini koʻrsatadi. Ammo diplomatiyaning eng muhim natijasi faqat qabul qilingan hujjatlarda emas. U chegaradan erkin oʻtayotgan oilalar, hududlararo savdo qilayotgan tadbirkorlar va umumiy xavflarga birgalikda javob berayotgan qoʻshni xalqlar hayotida koʻrinadi.
Inson qadri — islohotlarning bosh mezoni
Mustaqillikning qiymati, avvalo, inson taqdirida namoyon boʻladi. Xalqaro mehnat tashkiloti 2021-yilgi paxta yigʻim-terimi yakunlari boʻyicha Oʻzbekiston paxtasi tizimli bolalar va majburiy mehnatdan xoli ekanini tasdiqladi. 2022-yilda global boykotning bekor qilinishi mehnat huquqlarini taʼminlash iqtisodiy imkoniyatlarni ham kengaytirishini koʻrsatdi.
Bu oʻzgarish, avvalo, bolalarning paxta mavsumida darsdan qolmay, taʼlimni uzluksiz davom ettirayotganida, mehnatkashlarning esa munosib mehnat sharoitiga ega boʻlayotganida namoyon boʻladi. Demak, islohot natijasi xalqaro eʼtirof bilangina emas, oilalar hayoti, bolalar kelajagi va inson qadrida ham koʻrinmoqda.
Qonunchilik va fuqarolikni rasmiylashtirish tartiblarining takomillashtirilishi natijasida soʻnggi yillarda 90 mingdan ortiq fuqaroligi boʻlmagan shaxsga Oʻzbekiston fuqaroligi berildi. Bu minglab insonlar uchun taʼlim, mehnat, ijtimoiy himoya va jamiyat hayotida toʻlaqonli ishtirok etish imkoniyati kengayganini anglatadi.
Nogironlar huquqlari toʻgʻrisidagi konvensiyani ratifikatsiya qilish, xotin-qizlar va yoshlarning davlat hamda jamiyat boshqaruvidagi ishtirokini kengaytirish ham inson qadriga asoslangan siyosatning muhim yoʻnalishlaridir. Eng muhimi, huquqiy hujjat qabul qilinishi bilan ish tugamaydi: qonunning har bir hududda bir xil ishlashi, odamning murojaati eshitilishi va huquqi amalda himoya qilinishi hal qiluvchi mezon boʻlib qoladi.
Kambagʻallikni rasman tan olish va uni qisqartirishni davlat siyosatining markaziga olib chiqish Yangi Oʻzbekiston bosqichining muhim xususiyatidir. Mahalla darajasida bandlik, daromad va ijtimoiy xizmatlarni birlashtirgan mexanizmlar natijasida, rasmiy milliy hisob-kitoblarga koʻra, 2025-yil yakunlarida kambagʻallik darajasi 5,8 foizga tushdi. Bu natija raqamning oʻzi bilangina emas, balki oilaning barqaror daromadga, bolaning bogʻcha va maktabga, ehtiyojmand insonning manzilli yordamga ega boʻlishi bilan baholanishi kerak.
Ochiq iqtisodiyot — odamlar farovonligi uchun
Valyuta bozorining erkinlashtirilishi, soliq va bojxona tizimining yangilanishi, tadbirkorlik va tashqi savdo uchun imkoniyatlarning kengayishi iqtisodiyotni ochiq va raqobatbardosh qilishga xizmat qildi. Milliy statistika qoʻmitasining dastlabki maʼlumotiga koʻra, 2025-yilda mamlakat iqtisodiyoti 7,7 foizga oʻsdi. Yalpi ichki mahsulot hajmi 1 849,7 trillion soʻmni yoki rasmiy baholashga koʻra, 147 milliard dollardan ortiqni tashkil etdi. Bu katta marra, ammo iqtisodiy oʻsishning haqiqiy qiymati uning yangi ish oʻrinlari, barqaror daromad, sifatli infratuzilma va hududlar oʻrtasidagi tafovutni kamaytirishga qanchalik xizmat qilishi bilan oʻlchanadi.
Raqamlashtirish davlat va fuqaro munosabatini ham oʻzgartirmoqda. 2025-yilda 12,8 million kishi raqamli davlat xizmatlaridan foydalandi. Bu koʻplab xizmatlarni olishda vaqt va xarajatni qisqartirish, ortiqcha ovoragarchilikni kamaytirish imkonini berdi. Endi asosiy vazifa — elektron xizmatlarning soninigina emas, sifatini oshirish, chekka hududlarda raqamli tengsizlikni kamaytirish, shaxsiy maʼlumotlarni himoya qilish va idoralar axborot tizimlarini oʻzaro uygʻunlashtirishdir.
Iqtisodiyotning keyingi bosqichi mehnat unumdorligi, energiya samaradorligi, innovatsiya va halol raqobatga tayanishi lozim. Xususiy sektor uchun teng sharoit, sud orqali ishonchli himoya va qoidalarning barqarorligi taʼminlanmasa, yuqori oʻsish surʼatlarining samarasi toʻliq namoyon boʻlmaydi. Shu bois ochiq iqtisodiyotning bosh maqsadi statistik koʻrsatkich emas, insonning mehnati qadrlanadigan va tashabbusi qoʻllab-quvvatlanadigan muhitni yaratishdan iborat.
«Yashil» taraqqiyot — kelajak avlod oldidagi burch
Orol fojiasi Oʻzbekiston uchun faqat ekologik muammo emas. U salomatlik, bandlik, migratsiya, suv xavfsizligi va hududiy tengsizlik masalalarini birlashtiradi. BMT shafeligidagi Orolboʻyi uchun inson xavfsizligi boʻyicha koʻp sheriklik trast jamgʻarmasi hamda mintaqani ekologik innovatsiyalar va texnologiyalar hududi deb eʼtirof etgan rezolyutsiya muammoni global kun tartibiga olib chiqdi. Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, qurigan dengiz tubining 2 million gektardan ortiq maydonida saksovul va boshqa choʻl oʻsimliklaridan yashil qoplamalar barpo etilgan. Bu chang va tuz koʻchishining salbiy taʼsirini kamaytirishga qaratilgan ulkan amaliy qadamdir.
Energetikada ham yangi yoʻnalish shakllandi. 2026-yil fevral holatiga quyosh, shamol va gidroenergetika quvvatlari 8 gigavattga, yaʼni mamlakat umumiy generatsiya quvvatining 31 foiziga yetdi. Bu tabiiy gazga qaramlikni va zararli chiqindilarni kamaytirish imkoniyatini kengaytiradi. Biroq yangi stansiyalarni barpo etishning oʻzi yetarli emas: elektr tarmoqlarini modernizatsiya qilish, energiyani saqlash tizimlarini rivojlantirish, suv va energiyadan tejamkor foydalanish, aholi hamda biznes uchun adolatli «yashil» oʻtishni taʼminlash zarur.
Barqaror rivojlanish maqsadlari ijtimoiy, iqtisodiy va ekologik natijalarni yagona mezonda baholash imkonini beradi. Oʻzbekiston 16 ta milliy maqsadni qabul qildi, 2020 va 2023-yillarda BMTning Oliy darajadagi siyosiy forumida Ixtiyoriy milliy sharhlarini taqdim etdi. 2026-yilgi Barqaror rivojlanish hisobotida mamlakat 169 davlat orasida 65-oʻrinni egallab, 72,95 ball toʻpladi. Bu ijobiy siljishni koʻrsatadi, ammo reytingning oʻzi barcha vazifalar hal etilganini anglatmaydi. Ayniqsa, barqaror shaharlar, iqlim, suv, havo sifati va hududiy tengsizlik masalalarida surʼatni oshirish talab etiladi.
Oʻzbekiston va BMT oʻrtasidagi 2026–2030-yillarga moʻljallangan Barqaror rivojlanish sohasidagi hamkorlik dasturi samarali boshqaruv va adolat, munosib turmush va ijtimoiy himoya, sogʻliq, inklyuziv taʼlim, iqlim hamda Orolboʻyini kompleks rivojlantirishni yagona kun tartibida birlashtiradi. Uning asosiy mazmuni taraqqiyot samarasidan har bir inson bahramand boʻlishini taʼminlashdir. Endi milliy koʻrsatkichlarni mahalla va oila hayotidagi aniq oʻzgarishlarga aylantirish bosh vazifa boʻlib qoladi.
Eʼtirofdan kundalik hayot sifatiga
Oʻttiz besh yillik yoʻlning muhim natijasi — Oʻzbekistonning oʻz milliy manfaatini himoya qiladigan, shu bilan birga mintaqaviy va umuminsoniy muammolar boʻyicha tashabbus koʻrsata oladigan davlat sifatida shakllanganidir. Tinchlik — taraqqiyot uchun sharoit, inson qadri — uning maqsadi, samarali institutlar — kafolati, tabiatga masʼuliyat — kelajagi, xalqaro sheriklik esa imkoniyatlarini kengaytiruvchi omildir.
Shu bilan birga, sud-huquq tizimida adolat va qonunning bir xil qoʻllanishini mustahkamlash, jamoatchilik muloqoti va hisobdorlikni kengaytirish, taʼlim sifatini oshirish, xususiy sektor uchun teng raqobat muhitini taʼminlash, suv tanqisligi va iqlim xavflariga moslashish boʻyicha islohotlarni izchil davom ettirish zarur. Muammolarni ochiq tan olish erishilgan yutuqlarni kamaytirmaydi; aksincha, ularni mustahkam va qaytarilmas qilishga xizmat qiladi.
YUNESKO maqomi va Islom sivilizatsiyasi markaziga xalqaro qiziqish milliy merosni asrash, ilmiy oʻrganish va jahonga zamonaviy tilda taqdim etish boʻyicha doimiy mehnatni talab qiladi. Yangi energetika quvvatlari — energiya samaradorligini, yuqori reytinglar — xizmatlar sifati va teng imkoniyatlarni, xalqaro tashabbuslar esa qabul qilingan majburiyatlarni izchil bajarishni talab etadi. Xalqaro eʼtirof yoʻlning oxiri emas — u qonun ustuvorligi, inson huquqlari va tabiiy resurslarni asrash masʼuliyatini yanada oshiradi.
Shu bois 35 yillik sana faqat oʻtmishga qarab faxrlanish emas, natijalarni xolis oʻlchash va kelajak avlod oldidagi masʼuliyatni belgilash nuqtasidir. Keyingi bosqichning bosh mezoni — xalqaro eʼtirofni toza suv, sifatli taʼlim, munosib mehnat, adolat, sogʻlom muhit va ertangi kunga ishonch orqali odamlar hayotida seziladigan natijaga aylantirishdir.
Jahongir Isayev,
Barqaror rivojlanish markazi boʻlim boshligʻi